تحلیل نقش کتاب های درسی علوم تجربی با تاکید بر مفاهیم شیمی محیط زیست دوره اول متوسطه در ارتقای سواد زیست محیطی: تمرکز بر تعادل دانش، نگرش و مهارت مولفه ISC

بحران های زیست محیطی مانند آلودگی و گرمایش زمین که ریشه در واکنش های شیمیایی نامناسب دارند اغلب از تصور جدایی انسان از طبیعت نشات می گیرند. دیدگاه اسلامی انسان را امانت دار الهی می داند و بر سواد زیست محیطی مبتنی بر تعادل، دانش نگرش و مهارت تاکید دارد. کتاب های درسی علوم تجربی دوره اول متوسطه نقش کلیدی در این تربیت ایفا می کنند؛ با این حال تمرکز نامتناسب بر «دانش» (۷۸) و غفلت از «نگرش» و «مهارت» درک عمیق پدیده ها و مبانی شیمیایی آنها را تضعیف می کند. این پژوهش با روش مرور نظام مند و سنتز روایتی به این پرسش می پردازد که کتاب های درسی متوسطه اول چه نقش هایی باید ایفا کنند تا سواد زیست محیطی به طور متوازن ارتقا یابد. جستجو در Springer، SID و Google Scholar با واژگان مرتبط انجام شد؛ ۴۲ مقاله بازیابی و پس از اعمال معیارهای ورود خروج بازه های فارسی ۱۳۹۷-۱۴۰۳ و انگلیسی ۲۰۲۳-۲۰۲۵ و ارتباط موضوعی مستقیم، ۱۷ مقاله برای تحلیل انتخاب شدند. تحلیل یافته ها با توجه به پیوند مفاهیم با اصول پایه شیمی محیط زیست نشان می دهد کتاب ها باید چهار نقش کلیدی ایفا کنند: ایجاد توازن میان دانش، نگرش و مهارت از طریق فعالیت های عملی و آزمایشگاهی؛ سازماندهی محتوا با رویکردهای STSE و اکتشافی؛ پوشش موضوعات مغفول مانند آلودگی صوتی و رشد جمعیت؛ و پشتیبانی از رویکردهای ترکیبی برای تبدیل نگرش به رفتار پایدار. این اقدامات سواد زیست محیطی را ارتقا داده و با آموزه های اسلامی همخوانی دارد و زمینه ساز تربیت شهروندان مسئول است. بومی سازی محتوا، فعالیت های میدانی، آموزش معلمان و همکاری بین المللی منجر به اجرای چارچوب اصلاحی خواهد شد.

کلیدواژه ها:

سواد زیست محیطی ، شیمی محیط زیست ، کتاب های درسی علوم تجربی ، دوره متوسطه اول ، دانش ، نگرش و مهارت ، برنامه درسی