عوامل موثر در پیدایش معماری مدرن در ایران بررسی سیر تاریخی، جریانهای فکری و چالشهای تعادل میان هویت و نوگرایی

پیدایش و تحول معماری مدرن در ایران نتیجه فرآیندی چندوجهی و پیچیده است که از اواخر دوره قاجار و به ویژه در دوران پهلوی، تحت تاثیر همزمان جریانهای فکری مدرنیته جهانی و تلاشهای درون زای جامعه برای نوسازی شکل گرفت. این پژوهش با رویکردی تحلیلی، به شناسایی و تبیین عوامل موثر بر دگرگونی قالب های فکری، کالبدی و اجرایی معماری معاصر ایران می پردازد و چالش میان «سنت و تجدد» را به عنوان بستر اصلی این تحولات بررسی می کند. روش تحقیق بر تحلیل سه دسته عامل استوار است: ریشه های تاریخی و اجتماعی نوسازی، جریان های فکری و ماهوی مدرنیته، و عوامل کالبدی و تکنولوژیکی. نتایج نشان می دهد که معماری مدرن در ایران ضمن دستیابی به دستاوردهایی همچون عملکردگرایی، بهره گیری از فناوری ها و مصالح نوین و شکل گیری فرم ها و عملکردهای جدید، در بسیاری موارد با گسست از هویت فرهنگی، مقیاس انسانی و الگوهای اقلیمی سنتی مواجه شده است. حذف عناصری نظیر حیاط مرکزی، بادگیرها و توجه ناکافی به شرایط اقلیمی، منجر به افزایش مصرف انرژی، تضعیف محرمیت و کاهش حس تعلق فضایی گردیده است. در واکنش به این چالش ها، گرایش به پست مدرنیسم و رویکردهای تلفیقی با تاکید بر هویت مداری و بازخوانی مفاهیم بومی، اهمیت یافته اند. پژوهش حاضر بر ضرورت ایجاد توازن میان نوگرایی، هویت فرهنگی و پایداری اقلیمی تاکید دارد و تلاش های معمارانی چون هوشنگ سیحون و علی اکبر صارمی را به عنوان نمونه های موفق آشتی سنت و مدرنیته معرفی می کند. این رویکرد می تواند به عنوان مسیری راهبردی برای آینده معماری شهری ایران مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری مدرن ، مدرنیته ، هویت فرهنگی ، معماری سنتی ایران ، معماری معاصر