تبیین جایگاه مسئولیت پذیری اجتماعی مدارس و نظام آموزش و پرورش در تربیت دانش آموزان به عنوان شهروندان فعال جامعه

پژوهش حاضر با رویکرد مروری و کتابخانه ای به تبیین جایگاه مسئولیت پذیری اجتماعی مدارس و نظام آموزش و پرورش در تربیت دانش آموزان به عنوان شهروندان فعال جامعه پرداخته است. در عصری که با چالش های پیچیده اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی مواجهیم، نقش مدارس فراتر از انتقال دانش و مهارت های پایه، به پرورش شهروندانی مسئولیت پذیر، مشارکت جو و متعهد به ارزش های انسانی و اجتماعی گسترش یافته است. یافته های این مطالعه نشان می دهد که مسئولیت پذیری اجتماعی مدارس و نظام آموزش و پرورش، سازه ای چندبعدی است که در پنج سطح قابل تحلیل می باشد: مسئولیت در قبال دانش آموزان (تامین محیطی امن، حمایتگر و عادلانه برای یادگیری و رشد همه جانبه)، مسئولیت در قبال کارکنان و معلمان (توسعه حرفه ایی، رفاه و مشارکت)، مسئولیت در قبال خانواده ها و جامعه محلی (گفت وگو، مشارکت و پاسخگویی)، مسئولیت در قبال محیط زیست (ترویج پایداری و سواد زیست محیطی)، و مسئولیت در قبال ارزش ها و فرهنگ جامعه (حفظ و تقویت هویت فرهنگی و اخلاقی). این مسئولیت پذیری از طریق چهار کارکرد اصلی به تربیت شهروندان فعال منجر می شود: کارکرد الگوسازی (مدرسه به مثابه نهاد مسئولیت پذیر)، کارکرد آموزش مستقیم (برنامه درسی آشکار)، کارکرد تربیت از طریق برنامه درسی پنهان (جو مدرسه و روابط انسانی)، و کارکرد مشارکت دهی (فرصت های تجربه عملی شهروندی). مرور نظام مند منابع، سه چالش اصلی را در مسیر تحقق این رسالت در نظام آموزشی ایران آشکار می سازد: چالش ساختاری-مدیریتی (تمرکزگرایی، بوروکراسی زاید)، چالش برنامه درسی (شکاف میان گفتار و عمل، کمبود فرصت های مشارکت واقعی)، و چالش فرهنگی-نگرشی (فردگرایی، بی اعتمادی). در پایان، بر اساس یافته های نظری، دلالت هایی برای سیاست گذاری، بازنگری در برنامه درسی، توانمندسازی معلمان، و ایجاد فرصت های مشارکت واقعی دانش آموزان در نظام آموزشی ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری اجتماعی ، شهروند فعال ، تربیت ، جامعه ، نظام آموزش و پرورش ، مدارس