از تخته سیاه تا هوش مصنوعی بازتعریف نقش معلم در آموزش نوین

تحولات شتابان فناوری های آموزشی، به ویژه گسترش هوش مصنوعی، موجب دگرگونی بنیادین در ساختارهای سنتی آموزش و بازتعریف نقش معلم در نظام های آموزشی نوین شده است. معلم که در الگوی کلاسیک عمدتا انتقال دهنده دانش و متکی بر ابزارهایی چون تخته سیاه بود، در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی به تسهیل گر یادگیری، طراح محیط های یادگیری هوشمند و راهبر فرایندهای شناختی و اجتماعی دانش آموزان تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین و تحلیل تغییر نقش ها، شایستگی ها و هویت حرفه ای معلم در بستر آموزش نوین مبتنی بر فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش مطالعه کتابخانه ای انجام شده و داده ها از طریق بررسی نظام مند کتاب ها، مقالات علمی –پژوهشی داخلی و خارجی، گزارش های سازمان های معتبر بین المللی و اسناد سیاست گذاری آموزشی گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که ورود هوش مصنوعی به آموزش، مستلزم بازنگری در شایستگی های حرفه ای معلمان از جمله شایستگی های فناورانه، پداگوژیک، اخلاقی و انتقادی است (Mishra & Koehler، ۲۰۰۶؛ OECD، ۲۰۲۱). همچنین هویت حرفه ای معلم از «منبع دانش» به «یادگیرنده مادام العمر و طراح یادگیری» تغییر یافته و نقش او در هدایت تفکر انتقادی، خلاقیت و سواد دیجیتال دانش آموزان پررنگ تر شده است (Selwyn، ۲۰۱۹؛ UNESCO، ۲۰۲۳).نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که موفقیت آموزش نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، نه در جایگزینی معلم، بلکه در توانمندسازی معلم و بازتعریف نقش حرفه ای او نهفته است؛ امری که مستلزم سیاست گذاری آموزشی هوشمند، بازآموزی معلمان و توجه به ابعاد انسانی و اخلاقی آموزش است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، نقش معلم ، شایستگی های حرفه ای معلم ، هویت حرفه ای معلم ، آموزش نوین و یادگیری دیجیتال