فهم معلمانه در برابر دانایی ماشینی؛ چالش و فرصت آموزش هوشمند

در سپهر دگرگون شونده ی نظام های آموزشی قرن بیست و یکم، تقابل و تعامل میان هوش مصنوعی و هوش انسانی به یکی از محوری ترین گفتمان ها بدل شده است. این مقاله با هدف واکاوی عمیق تفاوت های هستی شناسانه و معرفت شناسانه میان «فهم معلمانه» به عنوان نمادی از خرد، شهود و عاطفه ی انسانی، و «دانایی ماشینی» به عنوان تجلی پردازش داده ها، الگوریتم ها و سرعت محاسباتی، نگاشته شده است. مسئله ی اصلی این پژوهش، بررسی این پرسش است که آیا آموزش هوشمند صرفا به معنای تجهیز مدارس به ابزارهای فناورانه است یا نیازمند بازتعریف نقش معلم از «انتقال دهنده ی دانش» به «راهبر تربیتی» است؟ با بررسی ادبیات موضوع و استناد به آرای اندیشمندان ایرانی، این مقاله استدلال می کند که دانایی ماشینی، علیرغم قدرت بی رقیب در انباشت و بازیابی اطلاعات، فاقد مولفه هایی چون همدلی، قضاوت اخلاقی و درک زمینه های فرهنگی پنهان است. در مقابل، فهم معلمانه قادر است پیچیدگی های روحی و روانی شاگرد را درک کرده و فرآیند یادگیری را به یک تجربه ی وجودی مبدل سازد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که فرصت طلایی آموزش هوشمند، در «هم افزایی» این دو ساحت نهفته است؛ جایی که ماشین بار شناختی تکراری را بر دوش می کشد و معلم به ساحت های عالی تر تربیت یعنی تفکر انتقادی و پرورش اخلاقی می پردازد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی:فهم معلمانه ، دانایی ماشینی ، آموزش هوشمند ، هوش مصنوعی در آموزش ، فلسفه تعلیم و تربیت ، تعامل انسان و ماشین ، تحول دیجیتال.