چرا بعضی دانش آموزان باهوش ، افت تحصیلی دارند؟ نگاه فرهنگی–آموزشی

پدیده افت تحصیلی در میان دانش آموزان دارای بهره هوشی بالا (تیزهوش یا با استعداد برتر)، یکی از چالش برانگیزترین و متناقض ترین مباحث در روانشناسی تربیتی و نظام آموزشی ایران است. تصور عمومی بر این است که هوش بالا تضمین کننده موفقیت تحصیلی است، اما آمارها و مشاهدات میدانی نشان می دهند که درصد قابل توجهی از این دانش آموزان با گذشت زمان دچار رکود، بی انگیزگی و در نهایت افت تحصیلی شدید می شوند. این مقاله با رویکردی تحلیلی و با تمرکز بر بافت فرهنگی و آموزشی جامعه ایران، به واکاوی علل این پدیده می پردازد. هدف اصلی، عبور از کلیشه های رایج و بررسی تعامل پیچیده میان ویژگی های فردی، فشارهای خانوادگی، ساختار نظام آموزشی و هنجارهای فرهنگی است. روش این پژوهش، مرور و تحلیل نظریه های موجود و بومی سازی آن ها با شرایط فعلی جامعه ایران است.یافته های این بررسی نشان می دهد که عواملی همچون کمال گرایی منفی، فقدان مهارت های مطالعه به دلیل اتکای بیش از حد به حافظه در سال های ابتدایی، فشارهای والدین برای کسب رتبه های برتر در کنکور، و ناهماهنگی میان سبک یادگیری خلاق دانش آموزان باهوش و نظام آموزشی حافظه محور، از مهم ترین دلایل این افت هستند. همچنین نقش عوامل فرهنگی نظیر «چشم و هم چشمی» و تعریف تک بعدی از موفقیت در ایران، بار روانی سنگینی را بر دوش این دانش آموزان می گذارد که منجر به مکانیزم های دفاعی همچون اهمال کاری یا اجتناب از شکست می شود. در نهایت، راهکارهایی مبتنی بر تغییر نگرش خانواده ها و اصلاح روش های ارزشیابی مدارس ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: افت تحصیلی ، دانش آموزان تیزهوش ، روانشناسی تربیتی ، فرهنگ آموزشی ایران ، کمال گرایی ، نظام آموزشی.