نقش معلم در کاهش اضطراب تحصیلی و ایجاد آرامش روانی در کلاس با بهره گیری از مهارت های ارتباطی اثربخش در مقاطع تحصیلی متوسطه و ابتدایی

اضطراب تحصیلی یکی از فراگیرترین و آسیب زننده ترین پدیده های روانی در محیط های آموزشی است که نه تنها فرایند یادگیری را مختل می کند، بلکه سلامت روانی دانش آموزان را به خطر می اندازد و پیامدهای بلندمدتی مانند افت تحصیلی، ترک مدرسه و اختلالات اضطرابی مزمن را به همراه دارد. در میان انبوه عوامل موثر بر اضطراب تحصیلی، معلم و کیفیت ارتباط او با دانش آموزان، نقشی تعیین کننده و بی بدیل ایفا می کند. این مقاله با رویکرد مروری-تحلیلی و با بهره گیری از مبانی روانشناسی تربیتی، روانشناسی ارتباطات و تجارب موفق آموزشی، به تبیین نقش معلم در کاهش اضطراب تحصیلی و ایجاد آرامش روانی در کلاس با تاکید بر مهارت های ارتباطی اثربخش در دو مقطع ابتدایی و متوسطه می پردازد. یافته ها نشان می دهد اضطراب تحصیلی دارای انواع مختلفی از جمله اضطراب امتحان، اضطراب تکلیف، اضطراب عملکردی، اضطراب اجتماعی و اضطراب ریاضی است که هر یک منابع، نشانه ها و پیامدهای خاص خود را دارند. مهارت های ارتباطی اثربخش معلم در پنج مولفه اصلی قابل دسته بندی است: گوش دادن فعال، همدلی و درک عواطف، بازخورد توصیفی و سازنده، زبان بدن و ارتباط غیرکلامی مثبت، و مدیریت تعارض و ارتباط در موقعیت های دشوار. این مهارت ها در مقطع ابتدایی با تاکید بر ایجاد دلبستگی ایمن، زبان ساده و عینی، و استفاده از بازی و داستان، و در مقطع متوسطه با تاکید بر احترام به خودمختاری و استقلال نوجوان، گفت وگوی انتقادی و محترمانه، و مدیریت فشار همسالان و رقابت تحصیلی، کاربست می یابد. بر اساس یافته ها، چارچوب جامع کاهش اضطراب تحصیلی و ایجاد آرامش روانی در کلاس در پنج گام اصلی شامل تشخیص و پذیرش اضطراب، ایجاد فضای امن روانی، توانمندسازی شناختی و هیجانی، مدیریت موقعیت های اضطراب زا، و ارزشیابی و بازخورد آرامش بخش طراحی شده است. تحقق این چارچوب در مدارس ایران، مستلزم توانمندسازی معلمان در مهارت های ارتباطی، بازنگری در نظام ارزشیابی و کاهش فشار آزمون های سرنوشت ساز، و مشارکت والدین در ایجاد آرامش روانی دانش آموزان است.

کلیدواژه ها:

اضطراب تحصیلی ، آرامش روانی ، مهارت های ارتباطی اثربخش ، معلم ، مقطع ابتدایی ، مقطع متوسطه