بررسی هشت درس اول کتاب فارسی پنجم ابتدایی با روش تحلیلی ویلیام رومی

کتاب درسی، به عنوان مهم ترین ابزار تحقق برنامه درسی در نظام های آموزشی متمرکز، نقش اساسی در هدایت فرایند یاددهی–یادگیری ایفا می کند. ازاین رو، بررسی میزان درگیری ذهنی فراگیران با محتوای کتاب های درسی، به ویژه در دوره ابتدایی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای هشت درس اول کتاب فارسی پایه پنجم ابتدایی بر اساس تکنیک ویلیام رومی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل محتوا و از نوع توصیفی–تحلیلی بود. جامعه آماری پژوهش، کتاب فارسی پایه پنجم ابتدایی و نمونه مورد بررسی، هشت درس نخست کتاب (با حذف درس آزاد در بخش هایی فاقد محتوای مکتوب) می باشد. داده ها از طریق کدگذاری متن، تصاویر، تمرین ها و فعالیت ها در قالب مقوله های فعال و غیرفعال گردآوری و ضریب درگیری یادگیرنده محاسبه شد. نتایج پژوهش نشان داد که متن دروس دارای محتوای مکتوب از ضریب درگیری نسبتا مطلوبی برخوردار است و توانسته است تا حدودی دانش آموزان را در فرایند یادگیری درگیر سازد. در مقابل، تمرین ها و فعالیت های کتاب فراتر از بازه مطلوب تکنیک ویلیام رومی قرار دارند که بیانگر فعالیت محور بودن بیش از حد کتاب و عدم تعادل میان ارائه مفاهیم و انجام فعالیت هاست. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که تصاویر کتاب در بازه مطلوب ضریب درگیری قرار داشته و نقش نسبتا موثری در ایجاد تعامل و درگیری ذهنی دانش آموزان ایفا می کنند. در مجموع، نتایج نشان می دهد که کتاب فارسی پایه پنجم ابتدایی، علی رغم برخورداری از عناصر فعال در برخی مولفه ها، از عدم تعادل میان متن، تصاویر و فعالیت ها رنج می برد؛ بنابراین، بازنگری در طراحی تمرین ها و ایجاد توازن میان ارائه مفاهیم و فعالیت های یادگیرنده محور ضروری به نظر می رسد.