بازسازی مفهومی موفقیت تحصیلی با محوریت رشد چندبعدی شخصیت دانش آموز

بازسازی مفهومی موفقیت تحصیلی در نظام های آموزشی معاصر مستلزم گذر از تعاریف کاهش گرایانه ای است که صرفا بر شاخص های کمی نمره محور و رتبه بندی رقابتی متمرکز بوده و دستاورد یادگیری را در چارچوب باریک آزمون های استانداردشده تقلیل می دهند؛ در مقابل، رویکردی جامع نگر که موفقیت تحصیلی را به مثابه بازتابی پیچیده از رشد هم زمان و متعاضد ابعاد چندگانه ی شخصیت دانش آموز تبیین می کند، می تواند چارچوبی نظری غنی تر و کارکردی تر را برای بازنگری در اهداف، فرایندها و معیارهای ارزشیابی آموزشی فراهم آورد؛ این بازسازی مفهومی بر این اصل بنیادین استوار است که دانش آموز موجودی کلی و یکپارچه است که در آن ابعاد شناختی، هیجانی-انگیزشی، اجتماعی-ارتباطی، اخلاقی-ارزشی، وجودی-معنایی، فراشناختی و جسمانی-حسی به صورت پویا و درهم تنیده با یکدیگر تعامل دارند و هرگونه پیشرفت معنادار در یک حوزه، مستلزم پرورش هم زمان ظرفیت های مکمل در سایر ابعاد است؛ از این دیدگاه، موفقیت تحصیلی دیگر صرفا به معنای تسلط بر محتوای درسی یا کسب نمره ی بالا در امتحانات نهایی نیست، بلکه به عنوان فرایندی تدریجی از سازگاری فزاینده ی فرد با پیچیدگی های دنیای شناختی، هیجانی و اجتماعی تعریف می شود که در آن دانش آموز ضمن کسب توانایی های مفهومی و مهارتی، به طور هم زمان در جهت شکل گیری هویت پایدار، تنظیم هیجانات، همدلی اجتماعی، تعهد اخلاقی، جست وجوی معنا و آگاهی فراشناختی از فرایندهای یادگیری خود نیز گام برمی دارد؛ چنین رویکردی با تکیه بر پارادایم های نظری رشد یکپارچه ی اریکسون در مراحل روانی-اجتماعی (Erikson, ۱۹۶۸)، سازه گرایی اجتماعی ویگوتسکی در زمینه ی میانگیرهای فرهنگی (Vygotsky, ۱۹۷۸)، روان شناسی مثبت نگر سلیگمن در ابعاد رفاه روانی (Seligman, ۲۰۱۱)، و چارچوب های چندبعدی هوش از جمله نظریه ی هوش های چندگانه ی گاردنر (Gardner, ۱۹۸۳) و هوش هیجانی گلمن (Goleman, ۱۹۹۵)، چارچوبی نظری پیچیده را می سازد که در آن موفقیت تحصیلی به عنوان شاخصی از سلامت رشدی کلی فرد در محیط آموزشی تفسیر می شود؛