تحلیل رابطه بین هوش هیجانی دانش آموزان و سازگاری تحصیلی، اجتماعی و رفتاری در محیط های آموزشی رسمی

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی در سراسر جهان از تمرکز صرف بر انتقال دانش و مهارت های شناختی فاصله گرفته و به سوی رویکردی جامع تر حرکت کرده اند که در آن ابعاد عاطفی، اجتماعی و رفتاری یادگیری نیز جایگاهی اساسی یافته است. تجربه های آموزشی نشان داده است که موفقیت تحصیلی دانش آموزان تنها به میزان هوش شناختی و توانایی های ذهنی آنان وابسته نیست، بلکه مجموعه ای از قابلیت های هیجانی و اجتماعی در کیفیت یادگیری، نحوه تعامل با محیط آموزشی و میزان سازگاری با الزامات مدرسه نقش تعیین کننده ای ایفا می کند. در این میان، مفهوم «هوش هیجانی» به عنوان یکی از سازه های کلیدی در روان شناسی معاصر، توجه پژوهشگران تعلیم و تربیت را به خود جلب کرده است؛ مفهومی که به توانایی درک، شناخت، تنظیم و مدیریت هیجان های خود و دیگران اشاره دارد و به عنوان یک مهارت زیربنایی برای تعامل موثر، تصمیم گیری آگاهانه و مقابله سازگارانه با چالش ها شناخته می شود. محیط های آموزشی رسمی، به دلیل ساختار، قوانین، انتظارات عملکردی و روابط اجتماعی پیچیده، بستر مهمی برای بروز و پرورش توانمندی های هیجانی دانش آموزان محسوب می شوند. دانش آموزان در مدرسه نه تنها با تکالیف درسی و ارزشیابی های آموزشی مواجه اند، بلکه باید با همسالان، معلمان، مقررات، فشارهای روانی، رقابت، شکست و موفقیت نیز کنار بیایند. کیفیت سازگاری آنان با این مجموعه شرایط، تعیین کننده میزان مشارکت، پیشرفت و سلامت روانی–اجتماعی آنان است. سازگاری تحصیلی به توانایی دانش آموز در هماهنگ شدن با الزامات یادگیری، برنامه های درسی و انتظارات آموزشی اشاره دارد؛ سازگاری اجتماعی به چگونگی برقراری ارتباط موثر، پذیرش اجتماعی و تعامل سازنده با دیگران مربوط می شود؛ و سازگاری رفتاری نیز شامل تنظیم رفتار، رعایت قواعد، کنترل تکانه و پاسخ دهی مناسب در موقعیت های مختلف مدرسه ای است. این سه بعد سازگاری در عمل به شدت درهم تنیده اند و تحت تاثیر ویژگی های شخصیتی و هیجانی دانش آموزان قرار دارند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به تحلیل رابطه بین هوش هیجانی دانش آموزان و سازگاری تحصیلی، اجتماعی و رفتاری در محیط های آموزشی رسمی پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که هوش هیجانی دانش آموزان به عنوان عامل کلیدی در مدیریت هیجانات، خودکنترلی و مهارت های اجتماعی، تاثیر مستقیم و چندبعدی بر سازگاری تحصیلی، اجتماعی و رفتاری آن ها دارد و تقویت آن می تواند زمینه ساز موفقیت تحصیلی، تعامل مثبت و رفتارهای مسئولانه در محیط های آموزشی رسمی باشد.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، سازگاری تحصیلی ، اجتماعی ، رفتاری ، محیط آموزشی