بازی های تقلیدی : اولین مدرسه آموزش هوش هیجانی به کودکان

هوش هیجانی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین موفقیت فردی و اجتماعی در طول زندگی، ریشه در نخستین سالیان کودکی دارد. در این میان، بازی های تقلیدی که به عنوان نخستین و طبیعی ترین شکل یادگیری کودکان شناخته می شوند، ظرفیتی بی بدیل برای پرورش مولفه های هوش هیجانی از جمله خودآگاهی، خودتنظیمی، همدلی، انگیزش و مهارت های اجتماعی دارند. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند پژوهش های داخلی و خارجی در بازه ی زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵، به واکاوی نقش و کارکرد بازی های تقلیدی در آموزش هوش هیجانی به کودکان پرداخته است. جامعه ی پژوهش شامل ۳۷۲ مطالعه بود که پس از غربالگری چندمرحله ای مبتنی بر معیارهای ورود و خروج، ۱۱۴ مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شد. یافته ها در شش محور اصلی سازماندهی شد: نخست، گونه شناسی بازی های تقلیدی شامل تقلید چهره ای و حرکتی، بازی های نمادین و تظاهری، نقش آفرینی و ایفای نقش، نمایش خلاق، و بازآفرینی موقعیت های اجتماعی؛ دوم، سازوکارهای عصب شناختی و روان شناختی بازی های تقلیدی در تحول هوش هیجانی شامل نقش نورون های آینه ای، مدارهای همدلی، و نظریه ی ذهن؛ سوم، تاثیر بازی های تقلیدی بر مولفه های هوش هیجانی شامل خودآگاهی هیجانی، خودتنظیمی هیجانی، همدلی و دیدگاه پذیری، مهارت های اجتماعی و حل مسئله ی بین فردی؛ چهارم، بازی های تقلیدی به عنوان مداخله ی درمانی و آموزشی در کودکان با نیازهای ویژه؛ پنجم، نقش والدین، مربیان و بافت فرهنگی-اجتماعی در غنابخشی به بازی های تقلیدی؛ ششم، چالش ها و شکاف های پژوهشی در ادبیات داخلی و بین المللی. نتایج نشان می دهد بازی های تقلیدی نه صرفا سرگرمی یا اتلاف وقت، که عالی ترین سطح فعالیت ذهنی، عاطفی و اجتماعی کودک و نخستین و مهم ترین مدرسه ی هوش هیجانی او محسوب می شوند. این بازی ها با فراهم آوردن بستری امن، انعطاف پذیر و لذت بخش برای تجربه ی نقش های گوناگون عاطفی و اجتماعی، به کودک امکان می دهند تا هیجانات خود و دیگران را شناسایی، ابراز، تنظیم و مدیریت کند و مهارت های همدلی، مشارکت، مذاکره و حل تعارض را در بافت تعاملات اصیل و معنادار بیاموزد. مرور نظام مند حاضر نشان می دهد ادبیات پژوهشی ایران در این حوزه به شدت محدود، پراکنده و عمدتا توصیفی است و شکاف عمیقی میان پژوهش های بین المللی غنی و بومی سازی آن در بافت فرهنگی و آموزشی ایران وجود دارد.

کلیدواژه ها:

بازی های تقلیدی ، هوش هیجانی ، تحول هیجانی ، همدلی ، بازی های نمادین ، نقش آفرینی