تحلیل انتقادی نقش حفظ محوری و امتحان محوری در فروپاشی تجربه زیباشناختی دانش آموز از ادبیات فارسی

آموزش ادبیات فارسی در نظام رسمی مدرسه، بیش از آن که معطوف به پرورش تجربه زیباشناختی و فهم تاویلی متن باشد، به بازتولید الگوهای حفظ محور و امتحان محور محدود شده است. این پژوهش با رویکردی انتقادی، به بررسی نقش این الگوهای مسلط آموزشی در فاصله گرفتن دانش آموزان از متن ادبی می پردازد. چارچوب نظری پژوهش، بر مفاهیمی چون «تجربه زیباشناختی»، «آموزش انتقادی» و «یادگیری معناساز» استوار است و داده ها بر اساس تحلیل کیفی تجربه های آموزشی دبیر ادبیات، مشاهدات کلاسی و تحلیل محتوای شیوه های رایج ارزشیابی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که غلبه حفظ محوری، تقلیل متن ادبی به مجموعه ای از معانی تثبیت شده و سلطه امتحان های حافظه محور، منجر به حذف لذت ادبی، خاموشی صدای دانش آموز و فروپاشی ارتباط عاطفی–تفسیری او با متن می شود. مقاله استدلال می کند که این وضعیت نه یک ضعف فردی دانش آموز، بلکه پیامد مستقیم ساختار آموزشی و ارزشیابی موجود است. در پایان، راهکارهایی عملی و قابل اجرا برای بازتعریف تدریس ادبیات فارسی، از جمله جایگزینی ارزشیابی فرایندی، تقویت خوانش چندصدایی و احیای گفت وگوی ادبی در کلاس ارائه می شود. این پژوهش می کوشد گامی در جهت بازگرداندن معنا، لذت و تجربه زیباشناختی به کلاس ادبیات فارسی بردارد.

کلیدواژه ها:

آموزش ادبیات فارسی ، حفظ محوری ، امتحان محوری ، تجربه زیباشناختی ، خوانش تاویلی ، ارزشیابی آموزشی