تحلیل بینامتنیت قرآن کریم در شعر معاصر عرب

پژوهش حاضر به بررسی جلوه های گوناگون بینامتنیت (Intertextuality) قرآن کریم در شعر معاصر عربی، به ویژه آثار شاعرانی چون محمود درویش، ادونیس و نزار قبانی، می پردازد. بینامتنیت، به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی نظریه ادبی پسا ساختارگرا، نشان می دهد که هیچ متنی مستقل نیست و همواره تحت تاثیر متون پیشین و هم زمان خود قرار دارد. قرآن کریم، به مثابه متن بنیادین و مرجع فرهنگی-دینی در جهان عرب، منبعی غنی برای استعاره ها، مضامین، ساختارها و ارجاعات در ادبیات معاصر محسوب می شود. این پژوهش با استفاده از رویکرد تحلیلی–توصیفی و اتکا به چارچوب های نظری کریستوا، بارت و ژنت، به گونه شناسی تعاملات قرآنی در شعر این شاعران پرداخته و نشان می دهد که این بینامتنیت ها از سطح لفظی و نقل قول مستقیم تا سطوح عمیق تر معنایی، ساختاری، نمادین و اسطوره ای را دربر می گیرند. یافته ها حاکی از آن است که شاعران معاصر، با استفاده هوشمندانه از این ارجاعات، به بازتفسیر، نقد اجتماعی و خلق معنایی جدید در آثار خود مبادرت ورزیده اند