رابطه بین محتوای کتاب های درسی ابتدایی و هویت ملی دانش آموزان

هویت ملی به عنوان یکی از ارکان اصلی انسجام اجتماعی و سیاسی در جوامع مدرن، نقشی بنیادین در تعیین سرنوشت و تداوم حکومت ها ایفا می کند. این مفهوم پیچیده و چندوجهی، ریشه در باورها، ارزش ها، نمادها و روایت های مشترک دارد که از طریق نهادهای مختلف اجتماعی به نسل های بعدی منتقل می گردد. در میان نهادهای اجتماعی، نظام آموزشی و به ویژه دوره ابتدایی، به دلیل همزمانی با دوران شکل گیری شخصیت و هویت کودکان، قدرتمندترین ابزار برای نهادینه سازی هویت ملی محسوب می شود. محتوای کتاب های درسی، به عنوان متون رسمی و برنامه ریزی شده، حامل پیام های آشکار و پنهانی است که جایگاه دانش آموز را در نسبت با «خود» و «دیگران» تعریف می کند. کتاب های درسی ابتدایی تنها ابزار انتقال دانش های آکادمیک نیستند، بلکه رسانه ای فرهنگی-تربیتی هستند که از طریق تصاویر، داستان ها، قهرمانان ملی و روایت های تاریخی، تصویری خاص از ملت را در ذهن کودک ترسیم می کنند. تحلیل این محتوا نشان می دهد که چگونه مفاهیمی نظیر میهن دوستی، احترام به نمادهای ملی، آگاهی از تاریخ و افتخارات ملی، و همچنین احساس تعلق به یک جامعه بزرگ تر از خانواده و قبیله، در لایه های مختلف درسی توزیع شده اند. این فرآیند انتقال، اگرچه هدفمند است، اما نیازمند بازنگری مداوم است تا از ایجاد تعصبات کورکورانه یا نگاه های قومیت گرایانه محدود جلوگیری شده و هویتی باز، پویا و مبتنی بر ارزش های جهانی و انسانی نیز شکل گیرد.این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بدون ورود به بررسی های میدانی، به واکاوی رابطه معنایی و مفهومی میان محتوای کتاب های درسی ابتدایی و شکل گیری هویت ملی می پردازد. با تکیه بر مبانی نظری و تحلیل روابط علی میان متغیرهای آموزشی و اجتماعی، نشان داده می شود که کتاب های درسی چگونه به عنوان واسطه ای فرهنگی، ارزش های ملی را درونی کرده و به «من» اجتماعی کودک معنا می بخشند. در نهایت، بر لزوم همسویی محتوای آموزشی با نیازهای روزافزون جامعه جهانی و در عین حال حفظ اصالت های بومی تاکید می گردد.

کلیدواژه ها:

هویت ملی ، کتاب های درسی ابتدایی ، آموزش و پرورش ، محتوای آموزشی