ارزیابی کیفیت زندگی مدرسه ای و ارتباط آن با احساس تعلق دانش آموزان در مدارس دولتی و غیردولتی

کیفیت زندگی مدرسه ای، به عنوان ادراک ذهنی دانش آموز از رضایت و بهزیستی در بافت همه جانبه محیط آموزشی، مفهومی چندبعدی است که فراتر از شاخص های آکادمیک صرف، به ارزیابی تجربه زیسته یادگیرنده می پردازد. این مقاله با هدف تحلیل عمیق این سازه و بررسی رابطه ساختاری آن با احساس تعلق مدرسه ای—یعنی پیوند عاطفی و روان شناختی دانش آموز با مدرسه و اعضای آن—در دو بافت متفاوت مدارس دولتی و غیردولتی نگاشته شده است. یافته های تحلیلی حاکی از آن است که کیفیت زندگی مدرسه ای، متشکل از ابعادی چون کیفیت آموزش، روابط اجتماعی (با معلمان و همسالان)، جو عاطفی-انضباطی، امکانات فیزیکی و فرصت های مشارکتی است که در تعامل پویا با یکدیگر، بستر شکل گیری احساس تعلق را فراهم می سازند. در این میان، روابط اجتماعی حمایت گر و عادلانه، قوی ترین پیش بین کننده احساس تعلق در هر دو نوع مدرسه شناسایی شده است. مطالعه تطبیقی نشان می دهد که اگرچه مدارس غیردولتی ممکن است در ابعاد کالبدی و گاه آموزشی امتیازات بالاتری کسب کنند، اما مدارس دولتی با پتانسیل برقراری روابط اجتماعی فراگیرتر و متنوع تر، می توانند در ایجاد حس تعلق عمیق و مبتنی بر هویت جمعی موفق عمل نمایند. چالش اصلی، اندازه گیری عینی این متغیرهای ذهنی و تعدیل تاثیر عوامل زمینه ای مانند وضعیت اقتصادی-اجتماعی خانواده است. غلبه بر این چالش ها و ارتقای کیفیت زندگی مدرسه ای، مستلزم اتخاذ رویکردی مدرسه محور و مشارکتی است که بر غنای تعاملات انسانی و دموکراتیک سازی فضای مدرسه تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

کیفیت زندگی مدرسه ای ، احساس تعلق مدرسه ای ، مدارس دولتی ، مدارس غیردولتی ، مقایسه تطبیقی ، رفاه دانش آموزی ، جو مدرسه ، روابط معلم-دانش آموز ، سرمایه اجتماعی ، عدالت آموزشی