طراحی و اعتبارسنجی الگوی مدرسه یادگیرنده بر اساس نظریه داده بنیاد در نظام آموزش و پرورش ایران

در رویارویی با چالش های پویای قرن بیست ویکم، مدرسه به عنوان هسته مرکزی نظام آموزشی، ناگزیر از تحولی بنیادین از نهادی صرفا آموزشی به یک «سازمان یادگیرنده» پویا و تطبیق پذیر است. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی یک الگوی بوم شناختی و زمینه محور برای «مدرسه یادگیرنده» در بافت پیچیده نظام آموزش و پرورش ایران، با اتخاذ روش کیفی نظریه داده بنیاد انجام شده است. با نمونه گیری هدفمند از خبرگان تعلیم و تربیت، مدیران مدارس تحول آفرین و معلمان پیشرو، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که الگوی نهایی مدرسه یادگیرنده در ایران، پدیده ای محوری تحت عنوان «یادگیری سازمانی تعاملی و چندسطحی» دارد که در بستر شرایط علی منحصربه فردی نظیر «فشارهای محیطی نوین»، «شکاف عملکردی نظام آموزشی» و «وجود پیش ران های درونی تحول» شکل می گیرد. این پدیده در بستر زمین های شامل «فرهنگ سازمانی ایستا»، «ساختارهای متمرکز و سلسله مراتبی» و «محدودیت های منابع» ظاهر شده و از طریق راهبردهایی همچون «توسعه رهبری توزیع شده و تحول گرا»، «نهادینه سازی گفت وگوی حرفه ای مستمر»، «طراحی چرخه های عمل-تامل جمعی» و «ایجاد شبکه های یادگیری درون و برون سازمانی» محقق می شود. تحقق این راهبردها مستلزم کنش ها و تعاملاتی ویژه و در نهایت به پیامدهای مطلوبی چون افزایش تاب آوری سازمانی، خلق دانش بومی و ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان می انجامد. اعتبارسنجی الگو از طریق روش های متعدد کیفی و کمی تایید شد.

کلیدواژه ها:

مدرسه یادگیرنده ، نظریه داده بنیاد ، طراحی الگو ، اعتبارسنجی ، سازمان یادگیرنده ، یادگیری سازمانی ، آموزش و پرورش ایران ، تحول مدرسه ، رهبری تحول آفرین ، فرهنگ یادگیری حرفه ای