تاثیر معماری و طراحی فضای مدرسه بر انگیزش یادگیری در دوره ابتدایی

هدف اصلی این پژوهش، بررسی تحلیلی و تبیین تاثیرات چندوجهی معماری و طراحی فضاهای آموزشی بر انگیزش یادگیری دانش آموزان در مقطع حساس ابتدایی است. دوره ابتدایی به عنوان سنگ بنای شکل گیری نگرش ها و عادات یادگیری، دوره ای است که در آن، محیط فیزیکی می تواند نقشی تعیین کننده در تقویت یا تضعیف کنجکاوی، خلاقیت و انگیزه درونی دانش آموزان ایفا کند. این مقاله با اتخاذ روش پژوهش مروری-کتابخانه ای و با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به واکاوی مبانی نظری و یافته های پژوهشی در دو حوزه روانشناسی محیطی و معماری آموزشی می پردازد. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد که عناصر کالبدی مدرسه، صرفا یک پس زمینه خنثی برای آموزش نیستند، بلکه به عنوان “معلم سوم” (پس از معلم و همسالان) عمل می کنند. مولفه هایی نظیر نور طبیعی، رنگ بندی فضا، انعطاف پذیری و تنوع در چیدمان، ارتباط با طبیعت (طراحی بیوفیلیک)، آکوستیک مناسب، و مقیاس انسانی فضا، تاثیرات مستقیم و معناداری بر وضعیت روانی، تمرکز، کاهش استرس و در نهایت، ارتقاء انگیزش درونی و بیرونی دانش آموزان دارند. فضاهای یادگیری که بر پایه اصول دانش آموزمحوری طراحی شده اند، با فراهم آوردن حس مالکیت، استقلال و انتخاب، به تقویت خودکارآمدی و اشتیاق به یادگیری کمک شایانی می کنند. در مقابل، مدارس با معماری سنتی، خشک و یکنواخت، می توانند به طور ناخودآگاه، حس کسالت، بی تفاوتی و کاهش انگیزه را در کودکان القا کنند. این مقاله در نهایت با ارائه یک چارچوب مفهومی از ویژگی های یک مدرسه انگیزه بخش، پیشنهاداتی کاربردی را برای معماران، سیاست گذاران آموزشی و مدیران مدارس جهت بازنگری و بهبود فضاهای آموزشی موجود و آتی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

معماری آموزشی ، فضای یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، دوره ابتدایی ، روانشناسی محیطی ، طراحی بیوفیلیک ، معلم سوم