بررسی چالش های حریم خصوصی و سوگیری در سامانه های هوش مصنوعی

سامانه های هوش مصنوعی با سرعتی بی سابقه در حال یکپارچه شدن با جنبه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی هستند. اگرچه این فناوری ها وعده افزایش کارایی، شخصی سازی و اتوماسیون را می دهند، اما دو چالش بنیادین و به هم پیوسته، حریم خصوصی و سوگیری، پایداری و مسئولیت پذیری آنها را به شدت زیر سوال برده اند. از یک سو، مدل های هوش مصنوعی اغلب بر پایه حجم عظیمی از داده های شخصی آموزش می بینند که جمع آوری، پردازش و نگهداری آنها تهدیدات جدی برای حریم خصوصی افراد ایجاد می کند. از سوی دیگر، این مدل ها ممکن است سوگیری های موجود در داده های آموزشی یا الگوریتمی را تقویت و در مقیاس بزرگ بازتولید کنند که به تبعیض سیستماتیک علیه گروه های خاص منجر می شود. هدف این مقاله، بررسی نظام مند این دو چالش کلیدی، تحلیل مکانیسم های شکل گیری و ارائه راهکارهای حکمرانی برای کاهش ریسک های مرتبط است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعه کتابخانه ای و مرور نظام مند منابع انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که چالش حریم خصوصی عمدتا حول محور جمع آوری بی رویه داده ها، شناسایی پذیری مجدد، استنتاج اطلاعات حساس و نظارت گسترده می چرخد. چالش سوگیری نیز در قالب سوگیری نمونه گیری، سوگیری برچسب گذاری، سوگیری الگوریتمی و سوگیری کاربست ظاهر می شود. این مقاله استدلال می کند که رویکردهای فنی محض (مانند تفاضلی سازی حریم خصوصی یا هوش مصنوعی توضیح پذیر) به تنهایی کافی نیستند و نیازمند یک چارچوب حکمرانی چندلایه هستیم که دربرگیرنده مقررات گذاری هوشمند، طراحی اخلاق محور، نظارت مستقل و ارتقای سواد عمومی باشد. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که آینده پذیرش مسئولانه هوش مصنوعی در گروی ایجاد تعادلی ظریف بین نوآوری و حمایت از حقوق انسانی، شفافیت و پاسخگویی است.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی ، سوگیری در هوش مصنوعی ، اخلاق هوش مصنوعی ، حکمرانی داده ، تبعیض الگوریتمی ، یادگیری ماشین ، مسئولیت پذیری