واکاوی فرسودگی تحصیلی و کاهش انگیزه در محیط های یادگیری مجازی دانش آموزان

گسترش شتابان آموزش های از راه دور و تکیه بر بسترهای دیجیتال، اگرچه فرصت های نوینی را برای تداوم یادگیری فراهم آورده، اما همزمان پیامدهای روان شناختی چالش برانگیزی را بر ساختار انگیزشی دانش آموزان تحمیل کرده است؛ از این رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی پدیده فرسودگی تحصیلی و تحلیل ریشه های کاهش انگیزه در محیط های یادگیری مجازی تدوین شده است. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این واقعیت می پردازد که چگونه تغییر ماهیت کلاس درس از یک فضای فیزیکی تعاملی به یک واسطه الکترونیکی، منجر به بروز خستگی عاطفی، بی علاقگی نسبت به تکالیف و کاهش حس کارآمدی در فراگیران می گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقدان حضور اجتماعی و تضعیف پیوندهای عاطفی میان معلم و شاگرد، یکی از اصلی ترین عوامل بروز فرسودگی در فضای مجازی است؛ زیرا دانش آموزان در غیاب بازخوردهای غیرکلامی و حمایت های روانی مستقیم، به مرور دچار انزوای آموزشی شده و اشتیاق خود را برای مشارکت فعال در فرایند یاددهی-یادگیری از دست می دهند. همچنین، تحلیل مولفه های روان شناختی حاکی از آن است که بار شناختی بیش از حد ناشی از کار مداوم با ابزارهای دیجیتال و تداخل مرزهای خانه و مدرسه، به فرسودگی ذهنی دامن زده و منجر به انتقال انگیزه از حالت درونی (لذت از یادگیری) به حالت بیرونی (صرفا کسب نمره) می شود. علاوه بر این، نتایج نشان می دهد که سطح سواد دیجیتال و توانمندی در خودنظم دهی یادگیری، به عنوان متغیرهای تعدیل گر عمل کرده و دانش آموزانی که در این حوزه ها ضعف دارند، با شدت بیشتری علائم کاهش انگیزه را بروز می دهند. در نهایت، نتیجه گیری می شود که برای مقابله با این بحران، نظام های آموزشی باید از رویکردهای صرفا محتوامحور به سمت طراحی محیط های یادگیری مجازی تعاملی و «انگیزه-بنیاد» حرکت کنند که در آن ها بر سلامت روان دانش آموز، تنوع بخشی به فعالیت های دیجیتال و تقویت مهارت های مقابله ای با استرس های تکنولوژیک تاکید شده باشد. این تغییر پارادایم ضرورت دارد تا محیط مجازی به جای منبعی برای فرسودگی، به بستری برای شکوفایی پتانسیل های یادگیری تبدیل گردد.

کلیدواژه ها:

فرسودگی تحصیلی ، انگیزش تحصیلی ، یادگیری مجازی ، دانش آموزان ، خودنظم دهی