سلوک میان دینی و حکمت رهایی: بررسی تطبیقی اصول راه شریفه هشتگانه آموزه های بودایی در اشعار محمد داراشکوه

این پژوهش به تحلیل تطبیقی و پدیدارشناختی اشعار داراشکوه در نسبت با اصول راه شریفه ی هشتگانه ی بودایی می پردازد. مسئله ی اصلی تحقیق، بررسی ظرفیت های شعر سبک هندی در بازنمایی تجربه ی رنج، ناپایداری و رهایی، مستقل از مرزهای تاریخی و دینی است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر رویکرد توصیفی–تحلیلی و تطبیقی است و با پرهیز از فرض تاثیرپذیری مستقیم تاریخی، بر هم خوانی ساختارهای تجربه ی عرفانی تمرکز دارد. لذا ماخذ اصلی این پژوهش دیوان اشعار محمد داراشکوه بود. در پژوهش حاضر، مفهوم اصول راه شریفه ی هشتگانه آموزه های بودا و وابسته های آن در دیوان اشعار محمد داراشکوه، مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش حاضر، دیوان شعر و اشعار محمد داراشکوه می باشد. دلیل انتخاب اشعار محمد داراشکوه این هست که چون محمد داراشکوه به علت حضور و نزدیکی و ارتباط با آیین هند و بودا، احتمال تاثیرپذیری از آموزه ها و آیین بودیسم در اشعار خویش را دارا می باشد. یافته ها نشان می دهد که غزل های داراشکوه، از طریق مفاهیمی چون نفی خودی، سیالیت هستی، خاموشی ذهن و فروپاشی دوگانگی، با مولفه های بنیادین بودیسم از جمله Anicca (ناپایداری)، Dukkha (رنج)، Anattā / Śūnyatā (بی ذاتی/تهی بودگی) و گذار از Avidyā (غفلت) به آگاهی، هم راستاست. همچنین، مولفه هایی از اصول راه شریفه ی هشتگانه به ویژه دیدگاه درست، نیت درست، توجه درست و تمرکز درست، به صورت ضمنی در ساختار زیبایی شناختی و تصویری شعر داراشکوه بازتاب یافته اند. نتیجه ی پژوهش نشان می دهد که اشعار داراشکوه را می توان به مثابه ی «مسیر سلوک شعری غیرمستقیم» تفسیر کرد که از رنج آغاز و به خاموشی آگاهانه و رهایی ختم می شود.

کلیدواژه ها:

داراشکوه ، سبک هندی ، اندیشه های بودیسم ، راه شریفه ی هشتگانه ، رنج ، ناپایداری ، ادبیات تطبیقی