نقش معلم در برانگیختن انگیزه دانش آموزان به درس شیمی

این پژوهش به بررسی نقش محوری معلم در فرآیند برانگیختن و حفظ انگیزه تحصیلی دانش آموزان در درس شیمی می پردازد. شیمی، به عنوان یکی از رشته های بنیادی علوم تجربی، نقشی حیاتی در توسعه تفکر منطقی، حل مسئله و درک جهان پیرامون ایفا می کند؛ با این حال، به دلیل ماهیت انتزاعی مفاهیم، پیچیدگی ریاضیاتی و ضرورت تجسم سازی ساختارهای مولکولی، اغلب با موانع جدی انگیزشی در مسیر یادگیری مواجه است. چالش های رایج شامل احساس ناتوانی (خودکارآمدی پایین)، درک ضعیف کاربردهای دنیای واقعی و فقدان ارتباط بین نظریه ها و آزمایش ها است که نهایتا منجر به اضطراب شیمی و کاهش علاقه می شود. در این میان، معلم نه تنها منتقل کننده دانش، بلکه مهم ترین عامل محیطی-اجتماعی موثر بر انگیزش محسوب می شود. چارچوب های نظری چون نظریه خودتعیین شدگی (SDT) و نظریه هدفمندی اجتماعی (Goal Orientation Theory) تاکید دارند که نحوه تعامل معلم، نوع بازخوردی که ارائه می دهد و ساختار محیط یادگیری که طراحی می کند، مستقیما بر احساس شایستگی، استقلال و ارتباط دانش آموز اثر می گذارد. معلم انگیزه بخش کسی است که فراتر از انتقال محتوای صرف، محیطی حمایتی، چالش های سازنده و فرصت هایی برای خودتنظیمی فراهم آورد. این مطالعه با مروری جامع بر ادبیات روان شناسی تربیتی و آموزش شیمی، راهبردهای عملیاتی معلمان را در سه حوزه کلیدی تحلیل می کند: اول، طراحی فعالیت های درگیرکننده که پیوند شیمی را با زندگی روزمره آشکار سازد؛ دوم، پرورش انتظارات مثبت و خودکارآمدی از طریق ارائه بازخوردهای سازنده و کانون کنترل درونی؛ و سوم، ایجاد رابطه مثبت و جو عاطفی مطلوب در کلاس. نتایج حاصل از تحلیل پژوهش های مرتبط نشان می دهد که استفاده از روش های تدریس فعال نظیر یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL)، شبیه سازی های کامپیوتری برای تجسم مفاهیم سه بعدی، و ادغام آزمایشگاه با بحث های کلاسی، تاثیر چشمگیری در افزایش انگیزه درونی دارد. همچنین، نحوه مدیریت شکست ها و اشتباهات در آزمایشگاه، که باید به عنوان فرصتی برای یادگیری تلقی شود، عاملی تعیین کننده در شکل دهی نگرش بلندمدت دانش آموز نسبت به دشواری های شیمی است. در نهایت، مقاله بر این فرض استوار است که سرمایه گذاری بر صلاحیت های انگیزشی معلمان شیمی، از طریق آموزش های ضمن خدمت متمرکز بر اصول روان شناسی یادگیری، تنها راهکار پایدار برای بهبود عملکرد تحصیلی و تربیت نسلی علاقه مند به علوم بنیادی خواهد بود. این پژوهش با ارائه مدل های عملی برای سنجش و تقویت انگیزش، شکاف موجود میان دانش نظری و اجرای موثر در کلاس های شیمی کشور را هدف قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

انگیزه تحصیلی ، آموزش شیمی ، نقش معلم ، خودکارآمدی ، تدریس فعال ، اضطراب شیمی ، نظریه خودتعیین شدگی