وقتی تدریس، تنها آموزش نیست و تربیت معنا پیدا می کند

این پژوهش به واکاوی ماهیت چندوجهی فرآیند آموزش و پرورش در بستر نظام های آموزشی معاصر می پردازد و استدلال می کند که تفکیک آموزش (Instruction) از تربیت (Education/Nurturing) نه تنها در عمل ممکن نیست، بلکه رویکردی تقلیل گرایانه است که کارکرد اصلی نهاد تعلیم و تربیت را تضعیف می کند. هدف اصلی این مقاله، ترسیم چارچوبی مفهومی است که در آن تدریس به عنوان ابزاری بنیادین برای انتقال دانش، همواره حامل پیامدهای عمیق تربیتی و اخلاقی است. در دنیای پیچیده امروز که اطلاعات به صورت سیال و بی واسطه در دسترس است، نقش معلم از انتقال صرف محتوا به الگوسازی، تسهیل گری رشد منش و پرورش شهروندانی مسئولیت پذیر تغییر ماهیت داده است. این مقاله با بهره گیری از مبانی فلسفی تعلیم و تربیت و رویکردهای روان شناختی شناختی و اجتماعی، نشان می دهد که هر کنش تدریسی، خواه ناخواسته، حاوی پیامی تربیتی است. انتخاب محتوا، شیوه ارائه، رابطه معلم با دانش آموز، و حتی ساختار کلاس درس، همگی ابزارهایی هستند که شخصیت، ارزش ها، و جهان بینی متربی را شکل می دهند. تاکید اصلی بر این است که تربیت فراتر از القای مجموعه ای از بایدها و نبایدهاست؛ بلکه فرایندی است که در آن فرد به سمت شکوفایی تمامیت وجودی خویش، از جمله ابعاد عقلانی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی هدایت می شود. عدم توجه به این بعد تربیتی در برنامه های صرفا آموزشی، منجر به تولید فارغ التحصیلانی می شود که ممکن است از نظر فنی ماهر باشند اما فاقد عمق لازم برای تصمیم گیری های اخلاقی و تعامل سازنده با جامعه پیچیده کنونی باشند. تحلیل نشان می دهد که موفقیت واقعی نظام های آموزشی زمانی محقق می شود که آموزش به مثابه یکی از ابزارهای اصلی تحقق اهداف والای تربیتی تعریف شود، نه غایتی مستقل. این امر مستلزم بازنگری اساسی در آموزش معلمان، طراحی مجدد برنامه های درسی با تمرکز بر پرورش صفات حمیده، و ایجاد فرهنگی سازمانی در مدارس است که در آن هر لحظه یادگیری، فرصتی برای رشد منش نیکو تلقی گردد.

کلیدواژه ها:

آموزش ، تربیت ، نقش تربیتی معلم ، فلسفه تعلیم و تربیت ، توسعه منش ، الگوی یادگیری ، رابطه آموزش و پرورش