بوم نقد (Ecocriticism) در شاهنامه فردوسی: بررسی تعامل انسان و طبیعت

شاهنامه فردوسی به عنوان حماسه ای ملی و مخزن حکمت ایرانی، تنها روایتگر جنگ ها و دلاوری ها نیست، بلکه آیینه ای تمام نما از جهان بینی ایرانیان باستان نسبت به محیط زیست و عناصر طبیعی است. پژوهش حاضر با رویکرد نقد بوم گرا (Ecocriticism) به واکاوی تعامل انسان و طبیعت در شاهنامه می پردازد. هدف اصلی این جستار، تبیین جایگاه طبیعت نه به عنوان یک پس زمینه صرف، بلکه به مثابه یک «کنشگر» فعال و هوشمند در سرنوشت پهلوانان و پادشاهان است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فردوسی با بهره گیری از بن مایه های اساطیری و حکمت زرتشتی (که برای عناصر چهارگانه حرمت قائل است)، نگاهی زیست محور (Ecocentric) را در برابر نگاه انسان محور (Anthropocentric) مدرن ارائه می دهد. در شاهنامه، مشروعیت سیاسی (فره ایزدی) پیوندی ناگسستنی با آبادانی زمین، مدیریت آب و احترام به حیات وحش دارد. این مقاله در هشت بخش مجزا، ابعاد گوناگون این تعامل، از قداست کوه ها و آب ها تا اخلاق شکار و هم زیستی با جانوران را بررسی می کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: بوم نقد ، شاهنامه فردوسی ، محیط زیست ، طبیعت گرایی ، اسطوره ، تعامل انسان و طبیعت.