نقش بافت های فرسوده شهری اراک در محدودیت توسعه زیرساخت های کشاورزی شهری: راهکارهای نوسازی مشارکتی

بافت های فرسوده شهری به عنوان چالشی ساختاری در شهرهای متوسط ایران، نه تنها کیفیت زندگی شهروندان را تحت تاثیر قرار می دهند، بلکه موانع جدی برای پیاده سازی راهکارهای نوین پایداری شهری ایجاد می کنند. این پژوهش با هدف تحلیل نقش بافت های فرسوده شهر اراک در محدودیت توسعه زیرساخت های کشاورزی شهری و ارائه راهکارهای نوسازی مشارکتی انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) شامل مطالعه میدانی در ۵ محله فرسوده اراک (میدان امام، چهارباغ، سپاه، بهارستان و ولیعصر)، مصاحبه عمیق با ۲۲ نفر از ساکنان و خبرگان، تحلیل مستندات شهرداری و طراحی آزمایشگاهی یک مدل نوسازی مبتنی بر مشارکت شهروندی بوده است. یافته ها نشان می دهد که چهار دسته محدودیت اصلی در توسعه کشاورزی شهری در بافت های فرسوده وجود دارد: (۱) محدودیت های فیزیکی-ساختاری (تراکم بالا، عرض معابر کمتر از ۶ متر، فاقد فضای باز مشترک)، (۲) محدودیت های حقوقی-مالکیتی (تکه تکه بودن مالکیت، عدم ثبت اسناد)، (۳) محدودیت های اقتصادی (ضعف توان مالی ساکنان، عدم جذابیت سرمایه گذاری خصوصی)، و (۴) محدودیت های اجتماعی-فرهنگی (کاهش اعتماد اجتماعی، عدم آشنایی با کشاورزی شهری). بر اساس این یافته ها، مدل «نوسازی تدریجی مشارکتی» با سه لایه (لایه فیزیکی: ایجاد فضاهای تولیدی مشترک؛ لایه نهادی: تشکیل شرکت های تعاونی محله ای؛ لایه مالی: طراحی مکانیزم های شفاف مالی با دکمه «چرا؟» برای تبیین هزینه ها) طراحی شد. پیاده سازی آزمایشی این مدل در محله چهارباغ نشان داد که با مشارکت ۶۸% ساکنان و سرمایه گذاری اولیه ۴۵ میلیون تومان، می توان ۱,۲۰۰ مترمربع فضای تولیدی (گلخانه های عمودی و باغ های جمعی) ایجاد کرد که سالانه ۸۵۰ کیلوگرم محصولات تولید و ۱۲ شغل محلی ایجاد می کند. این مدل با تاکید بر شفافیت مالی و مشارکت تدریجی، راهکاری عملی برای تبدیل بافت های فرسوده به فضاهای تولیدی و اجتماعی پویا ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده شهری ، کشاورزی شهری ، نوسازی مشارکتی ، شفافیت مالی ، شهر اراک ، توسعه پایدار محلی