نقش معلمان در شکل گیری دلبستگی ایمن در محیط مدرسه

دلبستگی ایمن به عنوان یکی از بنیادی ترین سازه های روان شناختی، نقشی تعیین کننده در رشد هیجانی، اجتماعی و تحصیلی کودکان و نوجوانان ایفا می کند. اگرچه شکل گیری الگوهای اولیه دلبستگی غالبا در بستر خانواده رخ می دهد، اما محیط مدرسه و به ویژه معلمان، به عنوان نخستین و پایدارترین الگوهای دلبستگی ثانویه، سهمی اساسی در تداوم، اصلاح یا بازسازی این الگوها دارند. مدرسه فضایی است که دانش آموزان بخش قابل توجهی از زمان روزانه خود را در آن سپری می کنند و کیفیت تعاملات میان معلم و دانش آموز می تواند احساس امنیت روانی، تعلق، ارزشمندی و اعتماد را در آنان تقویت یا تضعیف کند. معلمانی که از حساسیت هیجانی، پاسخ دهی مناسب، ثبات رفتاری و نگرش حمایتی برخوردارند، قادرند محیطی پیش بینی پذیر و امن فراهم آورند که در آن دانش آموزان بدون ترس از طرد یا تنبیه، نیازهای هیجانی و آموزشی خود را ابراز کنند. چنین فضایی زمینه ساز شکل گیری دلبستگی ایمن مدرسه ای است؛ دلبستگی ای که با افزایش انگیزش تحصیلی، مشارکت فعال در کلاس، خودتنظیمی هیجانی، کاهش رفتارهای ناسازگارانه و ارتقای سلامت روان همراه است.از سوی دیگر، فقدان رابطه ای گرم و حمایتگر میان معلم و دانش آموز می تواند به تشدید اضطراب، کناره گیری اجتماعی، افت تحصیلی و بروز مشکلات رفتاری منجر شود، به ویژه در دانش آموزانی که از پیشینه های خانوادگی پرتنش یا سبک های دلبستگی ناایمن برخوردارند. پژوهش ها نشان می دهند که معلمان آگاه به اصول دلبستگی و مجهز به مهارت های ارتباطی و هیجانی، می توانند با ایفای نقش «پایگاه امن» و «پناهگاه امن» در محیط مدرسه، به ترمیم تجارب هیجانی منفی و ارتقای تاب آوری دانش آموزان کمک کنند. در این راستا، توجه به آموزش حرفه ای معلمان در حوزه روان شناسی رشد، سواد هیجانی، مدیریت کلاس مبتنی بر رابطه و ایجاد فرهنگ مدرسه ای حمایتگر، ضرورتی انکارناپذیر است.این مقاله با رویکردی تحلیلی–توصیفی، به بررسی نقش معلمان در شکل گیری دلبستگی ایمن در محیط مدرسه می پردازد و نشان می دهد که کیفیت رابطه معلم–دانش آموز نه تنها یک عامل مکمل، بلکه عنصری محوری در تحقق مدرسه ای ایمن، یادگیری معنادار و رشد همه جانبه دانش آموزان به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

دلبستگی ایمن ، معلم ، محیط مدرسه ، رابطه معلم–دانش آموز ، امنیت روانی ، سلامت روان دانش آموزان ، یادگیری اجتماعی–هیجانی