تحلیل روان شناختی شخصیت های شاهنامه بارویکردانسان شناسی ادبی

شاهنامه فردوسی به عنوان یکی از برجسته ترین متون حماسی ادب فارسی، افزون بر ارزش های ادبی و اسطوره ای، ظرفیتی گسترده برای تحلیل های روان شناختی و انسان شناختی دارد. این مقاله با تمرکز بر تحلیل روان شناختی شخصیت های شاهنامه و با رویکرد انسان شناسی ادبی، می کوشد لایه های درونی شخصیت ها، الگوهای رفتاری، تعارض های روانی و بازتاب ساختارهای فرهنگی و اجتماعی ایران کهن را واکاوی کند. هدف اصلی پژوهش، تبیین چگونگی شکل گیری شخصیت های قهرمان، ضدقهرمان و شخصیت های زن در شاهنامه و بررسی پیوند میان ساخت روانی آنان با ارزش ها، باورها و نظام معنایی حاکم بر متن است. روش تحقیق این مقاله به صورت تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و بررسی مقالات معتبر انجام شده است؛ بدین منظور، داده ها از طریق تحلیل متون شاهنامه و مطالعات نظری مرتبط با روان شناسی شخصیت و انسان شناسی ادبی گردآوری و تفسیر شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که شخصیت های شاهنامه واجد ساختاری پیچیده و چندلایه اند و کنش ها و واکنش های آنان نه تنها بازتاب ویژگی های فردی، بلکه بیانگر ناخودآگاه جمعی، هنجارهای فرهنگی و الگوهای تربیتی جامعه ایرانی هستند. همچنین، این شخصیت ها کارکردی فراتر از روایت حماسی داشته و در شکل دهی به هویت فردی و جمعی مخاطبان نقش موثری ایفا می کنند. یافته ها بر اهمیت خوانش میان رشته ای شاهنامه در مطالعات ادبی و انسانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، روان شناسی شخصیت ، انسان شناسی ادبی ، شخصیت پردازی ، حماسه ، هویت فرهنگی