تشویق و تنبیه در نهج البلاغه

تشویق و تنبیه از روش های تربیت است،که از دیر باز به عنوان یک جزء جدایی ناپذیر از مسئله تربیت به آن توجه ویژه شده است تعبیر قرآنی بشارت و انذار کاملا با پاداش و تنبیه هماهنگی دارد بر اساس همین اصل پیامبران و برگزیدگان نیز بشارت و انذار را برای هدایت انسان ها به کار برده اند .نهج البلاغه این گنجینه غنی معارف اسلامی نیز به کارگیری شیوه ی تشویق و تنبیه را به عنوان سیره امام علی(ع) در تربیت و هدایت مردم نشان می دهد.در آثار پژوهشگران علوم انسانی و روانشناسی نیز از زمانی که مباحث تعلیم و تربیت مورد توجه قرار گرفته به تشویق و تنبیه هم توجه ویژه ای داشته اند . بحث های مربوط به کاربرد تشویق و تنبیه به عنوان ابزارهای تغییر رفتار در جانوران و زیردستان از دیرباز مطرح بوده است. با این حال، نخستین کنکاش ها درباره ی تشویق و تنبیه و تقویت کننده های مثبت و منفی در پیدایش یا از بین بردن برخی رفتارها با پژوهش های ایوان پترویچ پاولف (۱۹۳۶-۱۸۴۹)آغاز شد. پاولف در تبیین بازتاب های شرطی بر این باور است که تقویت فرآیند شرطی سازی سبب می شود پاسخ های بازتابی فرد به عرصه های گوناگون گسترش یابد. وی با طرح نظریه ی شرطی سازی کلاسیک مدعی شد که با دادن تقویت و شرطی کردن حیوان، رفتارهای بازتابی حیوان را می توان کنترل کرد. پس از او بوروس فردریک اسکینر (۱۹۹۰-۱۹۰۴) بررسی های گسترده ای درباره ی اثر تقویت کننده ی مثبت و منفی در رفتار آفرینی و فراخواندن رفتار جدید در حیوانات آغاز کرد. وی با گسترش دادن این یافته ها به قلمرو رفتار انسانی، درزمینه ی اثر گذاری تشویق و تنبیه بر رفتار انسان، دریچه ی تازه ای گشود. پژوهش اسکینر که به نام شرطی سازی کنش گر معروف شد،هم چنان ادامه پیدا کرد.( سیف،۱۳۹۲)در این مقاله سعی شده است که با استفاده از مطالب موجود به برخی از سوا لات که ممکن است در این مورد وجود داشته باشد در حد توان پاسخ داده شود. سوالاتی مانند ۱- تشویق تنبیه به چه معناست؟ جایگاه تشویق و تنبیه در قرآن و نهج البلاغه چگونه است و ....با توجه به بررسی های انجام شده این نتیجه به دست آمد که مربی با مراجعه به قرآن و نهج البلاغه و به کارگیری درست دو روش تشویق و تنبیه می تواند به اهداف تربیتی خود برسد و فرد را به سمت کارهای مطلوب هدایت نماید.