بررسی نقش رویکردهای آموزش فعال در تعمیق فرایند یادگیری، افزایش درک مفهومی و ماندگاری پایدار مفاهیم آموزشی در ذهن یادگیرندگان

چالش دیرپای نظام های آموزشی، فراتر رفتن از مرزهای یادگیری سطحی، حافظه محور و ناپایدار و دستیابی به یادگیری عمیق، مفهومی و پایدار است. علیرغم شواهد پژوهشی فزاینده درباره اثربخشی رویکردهای آموزش فعال، شکاف عمیقی میان این یافته ها و کاربست گسترده آن ها در کلاس های درس وجود دارد. یکی از دلایل اساسی این شکاف، فقدان چارچوب نظری منسجمی است که تبیین کند رویکردهای آموزش فعال دقیقا از چه سازوکارهایی به تعمیق یادگیری، افزایش درک مفهومی و ماندگاری پایدار مفاهیم در ذهن منجر می شوند. مقاله حاضر با هدف پر کردن این شکاف، به ارائه چارچوب مفهومی تلفیقی برای تحلیل نقش رویکردهای آموزش فعال در تعمیق فرآیند یادگیری می پردازد. این پژوهش با روش مرور نظام مند و تحلیل مفهومی، ادبیات موجود در حوزه های علوم شناختی و عصب آموزش، نظریه های یادگیری ساخت گرا و شناختی، و مطالعات تطبیقی روش های تدریس را ترکیب کرده و چارچوب «پردازش چندسطحی-شبکه های معنایی» را تدوین می کند. این چارچوب، یادگیری عمیق را محصول تعامل سه لایه اصلی می داند: ۱) درگیری فعال و پردازش عمیق اطلاعات، ۲) ساخت و غنی سازی شبکه های معنایی از طریق ایجاد ارتباط، و ۳) کاربست و انتقال دانش به موقعیت های متنوع. مدل مذکور تبیین می کند که روش های آموزش فعال از طریق پنج سازوکار علی شامل تولید توضیح، سازمان دهی اطلاعات، بازآوری فعال، بازخورد اصیل و کشف خطا به تعمیق یادگیری و ماندگاری پایدار می انجامند. مقاله با ارائه این چارچوب تلفیقی، افق تازه ای را برای طراحی آموزشی، بازاندیشی در برنامه های درسی و توسعه حرفه ای معلمان و همچنین پژوهش های آتی در حوزه اثربخشی روش های تدریس می گشاید.