واکاوی تجربه «شرمندگی اخلاقی» معلمان از تدریس مفاهیم آرمانی در شرایط اجتماعی واقعی

شکاف میان مفاهیم آرمانی مورد تاکید نظام آموزشی و شرایط اجتماعی واقعی، معلمان را در موقعیتی مرزی و تنش آفرین قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه «شرمندگی اخلاقی» معلمان از تدریس مفاهیم آرمانی در بستر اجتماعی واقعی انجام شده است. یافته های پژوهش پنج مقوله اصلی را به عنوان ابعاد شرمندگی اخلاقی آشکار ساخت: شرمندگی ناشی از شکاف عدالتی در مواجهه با نابرابری های درون نهادی، شرمندگی ناشی از بی تفاوتی نهادی نسبت به فداکاری های معلمان، شرمندگی ناشی از خشونت نمادین قدرت و تناقض گفتار و رفتار مسئولان، شرمندگی ناشی از پاک کردن صورت مسئله در برابر تراژدی های انسانی، و تمایز میان شرمندگی هویت ساز (منشا بازاندیشی) و شرمندگی فرساینده (تضعیف کننده هویت حرفه ای). نتایج پژوهش نشان می دهد شرمندگی اخلاقی پدیده ای چندبعدی و عمیقا ساختاری است که فراتر از احساس گناه ناشی از خطای فردی، با بازنمایی «خود ناتوان در برابر آرمان» پیوند خورده است. این تجربه در صورت برخورداری از حمایت و فضای تفسیری، می تواند به بازاندیشی انتقادی و تحول هویتی بیانجامد، اما در شرایط بی تفاوتی نهادی، به فرسایش سرمایه های انسانی و اخلاقی نظام آموزشی دامن می زند.