تاثیر تکالیف درسی بر خودآموزی دانش آموزان

تکالیف درسی به عنوان یکی از مولفه های مهم فرایند آموزش، نقشی تعیین کننده در تقویت یا تضعیف خودآموزی دانش آموزان ایفا می کند. خودآموزی به توانایی یادگیرنده در برنامه ریزی، نظارت، ارزیابی و هدایت فرایند یادگیری خود اشاره دارد و از مهم ترین اهداف آموزش نوین محسوب می شود. پژوهش های تربیتی نشان می دهد که اگر تکالیف درسی به صورت هدفمند، متناسب با سطح رشدی دانش آموزان و مبتنی بر رویکردهای فعال یاددهی–یادگیری طراحی شوند، می توانند زمینه ساز پرورش مهارت های خودتنظیمی، مسئولیت پذیری، تفکر انتقادی و یادگیری مادام العمر باشند.از یک سو، تکالیف سنتی، تکراری و حافظه محور که صرفا بر بازتولید مطالب درسی تاکید دارند، اغلب منجر به وابستگی دانش آموز به معلم، کاهش انگیزش درونی و افت اشتیاق یادگیری می شوند. این نوع تکالیف نه تنها فرصت تصمیم گیری و انتخاب را از دانش آموز سلب می کنند، بلکه نقش او را به دریافت کننده ای منفعل تقلیل می دهند. در مقابل، تکالیفی که بر حل مسئله، پژوهش، پروژه های فردی و گروهی، و ارتباط آموخته ها با زندگی واقعی تمرکز دارند، زمینه بروز خودآموزی را فراهم می سازند. چنین تکالیفی دانش آموز را به جست وجو، پرسشگری، مدیریت زمان و ارزیابی پیشرفت خود تشویق می کنند.علاوه بر نوع تکلیف، میزان و حجم تکالیف نیز بر خودآموزی اثرگذار است. تکالیف بیش از حد می توانند موجب خستگی ذهنی، اضطراب تحصیلی و کاهش کیفیت یادگیری شوند، در حالی که تکالیف متعادل و معنادار، احساس شایستگی و خودکارآمدی را در دانش آموز تقویت می کنند. همچنین نقش بازخورد معلم در این فرایند بسیار حائز اهمیت است؛ بازخورد توصیفی و سازنده به دانش آموز کمک می کند تا نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کرده و مسیر یادگیری مستقل خود را بهبود بخشد.در نهایت، می توان گفت تکالیف درسی زمانی به ابزار موثر برای پرورش خودآموزی تبدیل می شوند که با تفاوت های فردی دانش آموزان هماهنگ باشند، فرصت انتخاب و خلاقیت را فراهم آورند و از چارچوب صرفا ارزشیابانه فراتر روند. بازنگری در شیوه های طراحی و اجرای تکالیف درسی می تواند گامی مهم در جهت تربیت یادگیرندگانی مستقل، مسئول و توانمند در نظام آموزشی باشد.

کلیدواژه ها:

تکالیف درسی ، خودآموزی ، یادگیری خودتنظیم ، انگیزش تحصیلی ، مسئولیت پذیری ، یادگیری فعال ، نقش معلم ، آموزش نوین