بررسی اثرات بهبود مسیرهای پیاده روی بر ارتقای کیفیت زندگی در بافت های قدیمی

در بسیاری از شهرهای تاریخی، بافت های قدیمی با مشکلات حرکتی، کمبود فضای عمومی و افت کیفیت زندگی ساکنان مواجه هستند. بهبود مسیرهای پیاده روی می تواند به عنوان یک ابزار سیاست گذاری شهری، موجب ارتقای دسترسی، افزایش فعالیت های پایدار و بهبود سلامت جسمی و روانی ساکنان گردد. این پژوهش با هدف بررسی اثرات بهبود زیرساخت های پیاده روی (عریض سازی پیاده روها، بهبود کف پوش، نصب روشنایی مناسب، ایجاد فضای سبز میانی و علائم راهنمایی) بر کیفیت زندگی در بافت های قدیمی، به کارگیری یک روش ترکیبی کمی کیفی را پیش نهاد می کند.در مرحله اول، یک مرور نظام مند بر ادبیات بین المللی (پایگاه های Scopus، Web of Science و Google Scholar) با استفاده از کلیدواژه های «walkability», «historic neighbourhoods», «quality of life», «urban regeneration» انجام شد و ۲۲ مقاله بروز (سال ۲۰۱۸ ۲۰۲۴) به عنوان مرجع پایه شناسایی گردید. در مرحله دوم، یک نظرسنجی ساختاریافته بر ۳۷۵ ساکن بافت های قدیمی در سه شهر منتخب (تهران، اصفهان و مشهد) با بهره گیری از مقیاس های استاندارد WHO QOL BREF و Walk Score Adapted برای ایران توزیع شد. در مرحله سوم، ۲۴ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارشناسان برنامه ریزی شهری، مهندسان راه دوور و نمایندگان جامعه مدنی برای استخراج دیدگاه های کیفی در رابطه با ملاحظات فرهنگی، تاریخی و اجتماعی انجام گردید.تحلیل های آماری (رگرسیون خطی چندمتغیره و مسیرتحلیل ساختاری) نشان داد که بهبود مسیرهای پیاده روی به طور معنادار (p < ۰.۰۰۱) با افزایش سه بعد اصلی کیفیت زندگی؛ یعنی «بهزیستی جسمی» (β = ۰.۳۴)، «بهزیستی روانی» (β = ۰.۲۷) و «بهزیستی اجتماعی» (β = ۰.۳۱)؛ ارتباط مثبت دارد. اثر میانجیگری «دسترس پذیری خدمات» (میانجی گری ۰.۲۲) و «حساسیت به محیط فیزیکی» (میانجی گری ۰.۱۹) نیز تایید شد. نتایج کیفی نشان دادند که حفظ هویت تاریخی، مشارکت جامعه در طراحی و استفاده از مواد بومی، عامل کلیدی در پذیرش مداوم بهبودهای پیاده روها است.در مجموع، پژوهش نشان می دهد که برنامه ریزی هدفمند برای ارتقاء مسیرهای پیاده روی نه تنها می تواند فضای حرکتی را بهبود بخشد، بلکه به عنوان یک محرک جامع برای افزایش رفاه کلی ساکنان بافت های قدیمی عمل می کند. نتیجه گیری ها به منظور تدوین سیاست های شهری پایدار و سازگار با میراث فرهنگی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

بهبود مسیرهای پیاده روی ، کیفیت زندگی ، بافت های قدیمی ، Walkability ، برنامه ریزی شهری پایدار ، ارزیابی کیفی کمی.