طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش تلفیقی هویت مکانی-فرهنگی

این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش تلفیقی "هویت مکانی-فرهنگی" در دوره ابتدایی با رویکرد میان رشته ای انجام شد. هویت مکانی-فرهنگی به درک عمیق و احساس تعلقی اشاره دارد که فرد نسبت به محیط جغرافیایی زندگی خود و نیز فرهنگ و ادبیات شکل گرفته در آن محیط دارد. این مطالعه آمیخته (کیفی-کمی) در دو فاز صورت گرفت. در فاز کیفی، با تحلیل محتوای اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۴ خبره (متخصصان ادبیات فارسی، جغرافیای انسانی، تربیت بدنی با رویکرد فرهنگی و علوم تربیتی)، مولفه های الگوی اولیه استخراج گردید. در فاز کمی، الگوی طراحی شده در قالب پرسشنامه ای محقق ساخته در اختیار ۲۷۰ نفر از معلمان، کارشناسان و مدیران دوره ابتدایی قرار گرفت و داده ها با روش های تحلیل عامل اکتشافی و تاییدی در نرم افزارهای SPSS و PLS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد الگوی نهایی در چهار بعد اصلی ساختاریافته است: بعد شناختی-ادبی (شامل مطالعه ادبیات بومی، آشنایی با اسطوره ها، ضرب المثل ها و گویش محلی)، بعد جغرافیایی-مکانی (شامل خوانش نقشه محله/روستا، شناخت پدیده های طبیعی و انسانی محلی، و مفهوم حریم و قلمرو)، بعد حرکتی-تجسمی (شامل بازی ها و ورزش های محلی، تجسم نقشه بدن در فضا، و بازآفرینی حرکتی قصه های بومی) و بعد عاطفی-تعلقی (شامل خاطره نگاری مکانی، طراحی پروژه های خدمت به محیط محلی، و ایجاد دلبستگی به مکان های شاخص). شاخص های برازش مدل (RMSEA=۰.۰۵۱, CFI=۰.۹۲, GFI=۰.۹۰) اعتبار الگو را تایید کردند. این الگو می تواند چارچوبی برای غنی سازی برنامه درسی و تقویت حس تعلق و هویت کودکان نسبت به زیست بوم فرهنگی خود فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هویت مکانی-فرهنگی ، آموزش تلفیقی ، دوره ابتدایی ، ادبیات بومی ، جغرافیای محلی ، بازی های محلی.