مدرسه به مثابه نظام پویا: تحلیل نقش معلم در مدیریت تفاوت های فردی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش معلم در مدیریت تفاوت های فردی دانش آموزان با اتخاذ نگاه سیستمی به مدرسه به مثابه یک نظام پویا انجام شده است. در این چارچوب، مدرسه دیگر صرفا مکانی برای انتقال دانش تلقی نمی شود، بلکه به مثابه نظامی زنده، خودسازمان ده و به هم پیوسته در نظر گرفته می شود که در آن معلم، دانش آموز، محتوا و محیط در شبکه ای از روابط پویا و بازخوردی بر یکدیگر اثر می گذارند. یافته های این تحلیل مفهومی نشان می دهد که مدیریت تفاوت های فردی در چنین نظامی، نه از طریق استانداردسازی و یکسان سازی، که از رهگذر تشخیص الگوهای منحصربه فرد یادگیری، طراحی موقعیت های متنوع و انعطاف پذیر و تنظیمگری مداوم بر اساس بازخوردهای دریافتی از دانش آموزان امکان پذیر می شود. معلم در این رویکرد از مجری برنامه درسی به طراح تجربه یادگیری، تسهیلگر تامل و تنظیم گر پویای نظام کلاسی تبدیل می شود و تفاوت های فردی را نه به مثابه مانع، که به عنوان منبع تنوع و غنای نظام آموزشی در نظر می گیرد.نقش معلم در مدیریت تفاوت های فردی در نظام پویای مدرسه مستلزم برخورداری از سواد سیستمی، بینش تحلیلی و توانایی تصمیم گیری در شرایط عدم قطعیت است. معلم آگاه به رویکرد سیستمی، تفاوت های فردی را در شبکه ای از عوامل شامل ویژگی های شناختی، عاطفی، اجتماعی و زمینه ای دانش آموز تحلیل می کند و مداخلات خود را متناسب با این نیمرخ چندبعدی و در تعامل با سایر زیرنظام های مدرسه طراحی می نماید. چنین معلمی از راهبردهای متنوعی نظیر آموزش انطباقی، یادگیری شخصی سازی شده، کارگروهی انعطاف پذیر و ارزشیابی تکوینی بهره می گیرد و با ایجاد فرهنگ پذیرش تفاوت، ظرفیت نظام کلاسی را برای پاسخگویی به نیازهای متنوع دانش آموزان افزایش می دهد. در مجموع، مدیریت موثر تفاوت های فردی در گرو گذار از نگاه مکانیکی و خطی به نگاه پویا و شبکه ای به مدرسه است و این گذار بدون بازتعریف نقش معلم به مثابه عامل تغییر و تنظیم گر نظام یادگیری امکان پذیر نخواهد بود.

کلیدواژه ها:

مدرسه ، نظام پویا ، معلم ، مدیریت ، تفاوت فردی ، دانش آموزان