تحلیل شناختی نقش «تمایز تدریجی مفاهیم» (Progressive Differentiation) در جلوگیری از تثبیت خطاهای مفهومی در آموزش علوم ابتدایی

یکی از چالش های اساسی آموزش علوم در دوره ابتدایی، تثبیت خطاهای مفهومی پایدار در ذهن دانش آموزان است؛ خطاهایی که اغلب نه ناشی از ناآگاهی، بلکه حاصل سازمان دهی نامناسب مفاهیم در فرآیند یادگیری هستند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–شناختی، نقش «تمایز تدریجی مفاهیم» را به عنوان یک سازوکار کلیدی در جلوگیری از شکل گیری و تثبیت این خطاها بررسی می کند. با اتکا به نظریه طرح واره، نظریه بار شناختی، مدل حافظه فعال بدلی و ادبیات تغییر مفهومی، نشان داده می شود که ارائه هم زمان یا فشرده مفاهیم نزدیک، بدون تمایز تدریجی، منجر به هم پوشانی شناختی، تداخل در حافظه فعال و ساخت طرح واره های مبهم می شود. در مقابل، تمایز تدریجی مفاهیم با توزیع کنترل شده بار شناختی و برجسته سازی مرزهای مفهومی، زمینه شکل گیری طرح واره های پایدار و اصلاح پذیر را فراهم می سازد. مقاله در پایان، چارچوبی شناخت محور برای طراحی محتوای علوم ابتدایی با محوریت تمایز تدریجی ارائه می دهد