تحلیل جایگاه مدیریت مدرسه در تقویت نظم و مسئولیت پذیری دانش آموزان

مدرسه به عنوان مهم ترین نهاد تربیتی پس از خانواده، نقش اساسی در شکل گیری شخصیت، نگرش ها و رفتارهای اجتماعی دانش آموزان ایفا می کند و در این میان، مدیریت مدرسه به مثابه محور هدایت، برنامه ریزی و نظارت، جایگاهی تعیین کننده در تقویت نظم و مسئولیت پذیری دانش آموزان دارد. نظم و مسئولیت پذیری از مهم ترین مولفه های تربیت اجتماعی و اخلاقی به شمار می آیند که زمینه ساز رشد متوازن فردی و اجتماعی دانش آموزان، ارتقای کیفیت یادگیری و ایجاد محیطی امن، پویا و اثربخش در مدرسه هستند. مدیریت مدرسه با اتخاذ رویکردی آگاهانه، مشارکتی و مبتنی بر ارزش های تربیتی می تواند این دو ویژگی بنیادین را در دانش آموزان نهادینه سازد.مدیر مدرسه از طریق تدوین و اجرای قوانین شفاف و عادلانه، ایجاد فرهنگ مدرسه ای مبتنی بر احترام متقابل، مسئولیت پذیری جمعی و پاسخ گویی، و نیز الگوسازی رفتاری، نقش مهمی در درونی سازی نظم در میان دانش آموزان ایفا می کند. زمانی که قوانین مدرسه نه به صورت تحمیلی، بلکه با مشارکت معلمان، دانش آموزان و اولیا تدوین و اجرا شوند، دانش آموزان خود را نسبت به رعایت آن ها متعهد دانسته و مسئولیت پیامدهای رفتار خویش را می پذیرند. از سوی دیگر، شیوه های مدیریتی اقتدارگرایانه و تنبیه محور، هرچند ممکن است در کوتاه مدت به ایجاد نظم ظاهری منجر شوند، اما در بلندمدت مانع رشد مسئولیت پذیری درونی و خودکنترلی دانش آموزان خواهند شد.مدیریت اثربخش مدرسه با فراهم سازی بسترهای مناسب برای مشارکت فعال دانش آموزان در امور آموزشی، پرورشی و اجرایی مدرسه، همچون شوراهای دانش آموزی، فعالیت های گروهی و برنامه های مسئولیت محور، فرصت تمرین مسئولیت پذیری را در عمل فراهم می سازد. همچنین، حمایت از معلمان و تقویت هماهنگی میان کادر آموزشی و اجرایی، سبب می شود پیام های تربیتی مرتبط با نظم و مسئولیت پذیری به صورت یکپارچه و منسجم به دانش آموزان منتقل گردد. توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان، استفاده از راهبردهای تشویقی، گفت وگوی سازنده و حل مسئله، از دیگر اقداماتی است که مدیریت مدرسه می تواند در جهت تقویت این ویژگی ها به کار گیرد.در نهایت، می توان گفت که نظم و مسئولیت پذیری دانش آموزان حاصل تعامل پویا میان سیاست ها و عملکردهای مدیریتی، فضای فرهنگی مدرسه و روابط انسانی حاکم بر آن است. مدیریتی که بر پایه عدالت، مشارکت، احترام و تربیت همه جانبه استوار باشد، قادر خواهد بود دانش آموزانی منظم، مسئولیت پذیر و آماده برای ایفای نقش موثر در جامعه تربیت کند؛ امری که تحقق اهداف کلان نظام آموزشی و اسناد بالادستی تعلیم و تربیت را نیز تسهیل می نماید.

کلیدواژه ها:

مدیریت مدرسه ، نظم دانش آموزان ، مسئولیت پذیری ، فرهنگ مدرسه ای ، مشارکت دانش آموزان ، تربیت اجتماعی ، رهبری آموزشی