تاثیر آموزش تاریخ بر شکل گیری هویت ملی و فرهنگی دانش آموزان

آموزش تاریخ به عنوان یکی از ارکان اصلی برنامه های درسی نظام های آموزشی، نقشی اساسی در شکل دهی به ادراک دانش آموزان از گذشته جمعی و تبلور هویت ملی و فرهنگی آنان ایفا می کند. این مقاله مروری با هدف بررسی نظام مند تاثیرات آموزش تاریخ بر فرآیند پیچیده شکل گیری هویت ملی و فرهنگی دانش آموزان، به تحلیل ادبیات گسترده نظری و تجربی این حوزه می پردازد. مباحث با تمرکز بر مکانیسم های تاثیرگذاری آموزش تاریخ، از جمله انتقال روایت های ملی، ترویج نمادها و اسطوره های مشترک، تقویت حس تعلق و افتخار جمعی، و نیز زمینه سازی برای پرورش حس تداوم تاریخی و سرنوشت مشترک، دنبال می شود. مقاله همچنین به بررسی انتقادی رویکردهای مختلف در آموزش تاریخ—از رویکردهای یک سو نگر و ملی گرایانه که درصدد تحکیم هویتی واحد و یکپارچه هستند، تا رویکردهای چندفرهنگی، انتقادی و جهانی نگر که بر بازنمایی صداهای متنوع، شناسایی تقاطع های هویتی و گفت وگوی بین فرهنگی تاکید دارند—می پردازد. تاثیر محتوای کتاب های درسی تاریخ، روش های تدریس معلمان و فضای کلی مدرسه به عنوان عوامل میانجی موثر بر پیامدهای هویت ساز مورد کاوش قرار می گیرد. یافته های این مرور نشان می دهد که آموزش تاریخ می تواند هم به عنوان ابزاری برای انسجام بخشی اجتماعی و تقویت همبستگی ملی عمل کند و هم در صورت به کارگیری رویکردی نقادانه و همه شامل، به پرورش شهروندانی با هویت های پیچیده، منعطف و گشوده نسبت به دیگران بینجامد. با این حال، تنش ذاتی بین کارکردهای هویت ساز و انتقادی تاریخ، چالش های ناشی از جوامع چندفرهنگی، و خطر تحریف های ایدئولوژیک و سیاست زدگی آموزش تاریخ، از جمله موضوعاتی است که به تفصیل مورد بحث قرار می گیرد. مقاله در پایان بر ضرورت طراحی برنامه های درسی تاریخ متوازن، حساس به تنوع و معطوف به پرورش همزمان حس تعلق ملی و ظرفیت نقد تاریخی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

آموزش تاریخ ، هویت ملی ، هویت فرهنگی ، کتاب های درسی تاریخ ، روایت ملی ، شهروندی ، چندفرهنگ گرایی ، حافظه جمعی ، تعلق خاطر ، برنامه درسی تاریخ.