نقش فضای سبز و حیاط مدرسه در کاهش استرس و افزایش خلاقیت دانش آموزان ابتدایی

هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر کیفی و کمی حضور و تعامل با فضای سبز و حیاط مدرسه بر کاهش سطح استرس ادراکشده و افزایش بروز خلاقیت در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد.شیوه پژوهش: این پژوهش با رویکرد ترکیبی (آمیخته) و طرح همگرا در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ اجرا شد. در بخش کیفی، با ۳۲ دانش آموز پایه های سوم تا ششم در مدارس دارای حیاط سبز وسیع، مصاحبه های نیمهساختاریافته گروهی و انفرادی انجام و داده ها با روش تحلیل تماتیک براون و کلارک تحلیل شد. در بخش کمی، ۴۰۰ دانش آموز (۲۰۰ نفر از مدارس با حیاط سبز غنی و ۲۰۰ نفر از مدارس با حیاط عمدتا آسفالتی) با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارها شامل پرسشنامه استرس ادراکشده کودکان (PSS-C)، آزمون تفکر خلاق تورنس (شکل ب)، و چک لیست مشاهده نظاممند رفتار در حیاط مدرسه بود.یافته ها: تحلیل کیفی چهار مضمون اصلی را آشکار کرد: فضای سبز به مثابه «قلمرو آرامش»، «صحنه اکتشاف»، «بستر تعاملات اجتماعی مثبت» و «منبع الهام». داده های کمی نشان داد دانش آموزان مدارس با فضای سبز غنی، سطح استرس ادراکشده پایین تر (میانگین ۱۵.۲ در مقابل ۲۱.۸، ۰.۰۰۱>p) و نمرات خلاقیت بالاتری (میانگین ۸۲.۴ در مقابل ۶۸.۷، ۰.۰۰۱>p) داشتند. مشاهدات نیز نشان داد که در حیاط های سبز، تعاملات خصمانه ۶۰٪ کمتر و فعالیت های مبتنی بر تخیل و ساخت وساز ۷۵٪ بیشتر بود. تحلیل رگرسیون نشان داد «تنوع عناصر طبیعی»، «دسترسی آزاد» و «امکان تعامل عملی با طبیعت» قوی ترین پیش بین کننده های کاهش استرس و افزایش خلاقیت هستند.نتیجه گیری نهایی: فضای سبز مدرسه صرفا یک عنصر تزئینی نیست، بلکه یک زیرساخت آموزشی حیاتی برای ارتقای سلامت روان و پرورش شناخت انعطاف پذیر دانش آموزان است. این یافته ها بر ضرورت بازنگری در طراحی حیاط مدارس ابتدایی ایران، با اولویت دهی به طبیعت محوری و غنای حسی، تاکید می کند.کلمات کلیدی: فضای سبز مدرسه، حیاط یادگیری، استرس ادراکشده، خلاقیت، دانش آموزان ابتدایی، روانشناسی محیط، سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴.

کلیدواژه ها:

فضای سبز ، مدرسه ، دانش آموزان