از «ناظم» تا «معمار فرهنگ»؛ تحلیل نقش مدیر در بازمهندسی «برنامه درسی پنهان» و هویت مدرسه

گذار از پارادایم مدیریت سنتی که در آن مدیر صرفا مجری بخشنامه ها و ناظم امور انضباطی بود، به پارادایم نوین رهبری آموزشی، نیازمند بازتعریف بنیادین در هویت حرفه ای مدیران مدارس است. در این رویکرد جدید، مدیر نه به عنوان نگهبان دروازه های مقررات، بلکه به مثابه «معمار فرهنگ» شناخته می شود که وظیفه اصلی او مهندسی محیط روانی و اجتماعی مدرسه است. این مقاله با تمرکز بر مفهوم «برنامه درسی پنهان» مجموعه ای از یادگیری های غیررسمی، هنجارها، ارزش ها و باورهایی که دانش آموزان از جو حاکم بر مدرسه، معماری فضا، تعاملات کادر و رویکرد مدیریتی دریافت می کنند به تحلیل نقش حیاتی مدیر در شکل دهی به این لایه عمیق و نامرئی می پردازد. استدلال اصلی پژوهش حاضر آن است که برنامه درسی پنهان، تاثیری به مراتب پایدارتر و عمیق تر از برنامه درسی آشکار (کتب و محتوای رسمی) بر هویت و شخصیت دانش آموزان دارد و مدیر مدرسه به عنوان نقطه کانونی قدرت و تصمیم گیری، اصلی ترین عامل در تعیین جهت گیری این برنامه پنهان است. مقاله حاضر در هشت بخش مجزا، ابعاد مختلف این معماری فرهنگی را از منظر جامعه شناسی آموزش و روان شناسی سازمانی واکاوی کرده و راهکارهایی برای تبدیل مدرسه از یک سازمان مکانیکی به یک ارگانیسم زنده و یادگیرنده ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: مدیریت آموزشی ، برنامه درسی پنهان ، فرهنگ سازمانی مدرسه ، رهبری آموزشی ، هویت مدرسه ، جامعه پذیری دانش آموزان.