مدیریت ابهام در پشتیبانی از دانش آموزان ضعیف: تجارب مدیران مدارس در تعادل میان الزامات، امکانات و عدالت آموزشی

در سال های اخیر، نظام آموزشی ایران با تمرکز روزافزون بر عدالت آموزشی، تلاش کرده است تا از دانش آموزان ضعیف و کم عملکرد حمایت هدفمند انجام دهد. اما این هدف در عمل، اغلب با محدودیت منابع انسانی، مالی و ساختاری مدارس در تضاد قرار می گیرد. مدیران مدارس که مسئول اصلی اجرای سیاست ها و بخشنامه های آموزشی اند، در موقعیتی دوگانه و پیچیده قرار می گیرند: از یک سو باید شاخص های کمی عملکرد مدرسه (میانگین نمرات، درصد قبولی، رتبه بندی) را حفظ کنند و از سوی دیگر، نسبت به رسالت اخلاقی و انسانی خود در قبال دانش آموزان محروم یا ضعیف پای بند بمانند. این وضعیت، نوعی «ابهام مدیریتی» ایجاد می کند؛ ابهامی که هم زمان ریشه در ساختار بوروکراتیک آموزش و پرورش، واقعیت های محدود مدارس و انتظارات متعارض ذی نفعان (والدین، معلمان، ناحیه آموزشی) دارد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی پدیدارشناسانه به تحلیل تجارب ۱۵ مدیر مدرسه از سه استان کشور می پردازد که در اجرای برنامه های پشتیبانی از دانش آموزان ضعیف نقش فعالی داشته اند. داده ها از طریق مصاحبه ی نیمه ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل کلایزی بررسی شدند. یافته ها نشان دادند ابهام مدیریتی در سه سطح اصلی بروز می کند: (۱) ابهام سیاستی در تفسیر یا اجرای دستورالعمل ها در شرایط کمبود امکانات؛ (۲) ابهام اخلاقی در تعادل میان عدالت و کارایی؛ و (۳) ابهام انسانی در تعاملات احساسی و انتظارات متعارض میان معلمان، خانواده ها و نهادهای بالادستی. مدیران برای غلبه ی نسبی بر این ابهام ها از راهبردهایی چون تعدیل تصمیم ها، تفسیر منعطف مقررات و ایجاد هم افزایی انسانی بهره بردند. نتایج نشان داد که ابهام برای مدیران مدارس نه تنها وضعیت بحرانی تلقی نشده، بلکه به مثابه فرصتی برای خلاقیت، یادگیری اخلاقی و بازاندیشی در ماموریت عدالت آموزشی در نظر گرفته می شود. پژوهش نتیجه می گیرد که «مدیریت در شرایط ابهام» نه صرفا واکنشی، بلکه یکی از شایستگی های محوری مدیران مدرسه در ایران معاصر است و باید در برنامه های تربیت مدیران آینده گنجانده شود. کلمات کلیدی: مدیریت ابهام، عدالت آموزشی، تصمیم گیری اخلاقی، مدیر مدرسه، دانش آموزان ضعیف، پدیدارشناسی کیفی.