تاثیر آموزش ترسیم نقشه های مفهومی بر خودتنظیمی، یادداری و درک و فهم علوم تجربی ششم ابتدایی

این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی آموزش ترسیم نقشه های مفهومی بر خودتنظیمی، یادداری و درک و فهم مفاهیم علوم تجربی در میان دانش آموزان دختر پایه ششم ابتدایی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه ششم ابتدایی شهر مرند در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۵۰ نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل (هر یک ۲۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایشی طی هشت جلسه، آموزش ترسیم نقشه های مفهومی را بر اساس بسته آموزشی تاییدشده توسط متخصص روان شناسی تربیتی دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل آموزش مرسوم مدرسه را گذراند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه خودتنظیمی بوفارد (۱۹۹۵) و آزمون های معلم ساخته یادداری و درک مطلب بود. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و نرم افزار SPSS-۲۷ تحلیل شدند. نتایج نشان داد آموزش مبتنی بر نقشه های مفهومی بر خودتنظیمی (F=۵.۵۰۵, p=۰.۰۲۳, η²=۰.۱۰۹)، یادداری (F=۶۲.۲۵۲, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۵۸۰) و درک و فهم (F=۵۰.۰۵۴, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۶۴۰) دانش آموزان تاثیر معناداری داشت. دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل پس از مداخله، میانگین بالاتری در هر سه متغیر نشان دادند. نتایج آزمون لامبدای ویلکز (λ=۰.۱۹۵, F=۴۳.۲۴۱, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۷۵۱) نیز تاثیر کلی آموزش نقشه مفهومی بر مجموعه متغیرهای وابسته را تایید کرد. یافته ها نشان دادند که ترسیم نقشه های مفهومی موجب بهبود خودتنظیمی، افزایش یادداری مطالب و ارتقای درک و فهم مفاهیم علوم تجربی در دانش آموزان می شود. این روش آموزشی با سازمان دهی بصری مفاهیم و تقویت یادگیری معنادار، ابزار موثری برای بهبود عملکرد شناختی دانش آموزان است. توصیه می شود معلمان علوم در طراحی و اجرای درس ها از نقشه های مفهومی به عنوان یک رویکرد یاددهی یادگیری فعال استفاده کنند. این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی آموزش ترسیم نقشه های مفهومی بر خودتنظیمی، یادداری و درک و فهم مفاهیم علوم تجربی در میان دانش آموزان دختر پایه ششم ابتدایی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر پایه ششم ابتدایی شهر مرند در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۵۰ نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل (هر یک ۲۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایشی طی هشت جلسه، آموزش ترسیم نقشه های مفهومی را بر اساس بسته آموزشی تاییدشده توسط متخصص روان شناسی تربیتی دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل آموزش مرسوم مدرسه را گذراند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه خودتنظیمی بوفارد (۱۹۹۵) و آزمون های معلم ساخته یادداری و درک مطلب بود. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و نرم افزار SPSS-۲۷ تحلیل شدند. نتایج نشان داد آموزش مبتنی بر نقشه های مفهومی بر خودتنظیمی (F=۵.۵۰۵, p=۰.۰۲۳, η²=۰.۱۰۹)، یادداری (F=۶۲.۲۵۲, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۵۸۰) و درک و فهم (F=۵۰.۰۵۴, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۶۴۰) دانش آموزان تاثیر معناداری داشت. دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل پس از مداخله، میانگین بالاتری در هر سه متغیر نشان دادند. نتایج آزمون لامبدای ویلکز (λ=۰.۱۹۵, F=۴۳.۲۴۱, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۷۵۱) نیز تاثیر کلی آموزش نقشه مفهومی بر مجموعه متغیرهای وابسته را تایید کرد. یافته ها نشان دادند که ترسیم نقشه های مفهومی موجب بهبود خودتنظیمی، افزایش یادداری مطالب و ارتقای درک و فهم مفاهیم علوم تجربی در دانش آموزان می شود. این روش آموزشی با سازمان دهی بصری مفاهیم و تقویت یادگیری معنادار، ابزار موثری برای بهبود عملکرد شناختی دانش آموزان است. توصیه می شود معلمان علوم در طراحی و اجرای درس ها از نقشه های مفهومی به عنوان یک رویکرد یاددهی یادگیری فعال استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

نقشه مفهومی ، خودتنظیمی ، یادداری ، درک و فهم ، علوم تجربی ششم ابتدایی