تحلیل تاثیر مدیریت زمان آموزشی و تراکم برنامه درسی بر عمق یادگیری و افت تحصیلی در درس ریاضی

حجم زیاد مباحث کتاب های درسی ریاضی در تقابل با زمان محدود آموزشی، معلمان را وادار به شتاب در تدریس و سطحی نگری می کند. این «تراکم برنامه درسی» به عنوان یک چالش مدیریتی کلان، منجر به درک ناقص مفاهیم پایه، افزایش اضطراب ریاضی و افت تحصیلی پلکانی دانش آموزان به ویژه در مقاطع انتقالی می شود. با این وجود، تاکنون پژوهشی به صورت یکپارچه به تحلیل راهبردهای مدیریت زمان در سطح کلان (برنامه ریزی درسی) و سطح خرد (مدیریت زمان در کلاس درس) به عنوان دو عامل هم بسته نپرداخته است.**هدف:** این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل راهبردهای موثر مدیریت زمان آموزشی برای کاهش اثرات منفی تراکم برنامه درسی ریاضی و افزایش عمق یادگیری طراحی شده است.**روش شناسی:** این مطالعه به روش آمیخته (کمی-کیفی) و با طرح تحقیق اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز کیفی، با ۱۵ نفر از معلمان با تجربه ریاضی و کارشناسان برنامه ریزی درسی مصاحبه های نیمه ساختاریافته به عمل آمد. داده های کیفی تحلیل مضمون شدند و بر اساس آن ها پرسشنامه ای محقق ساخته طراحی گردید. در فاز کمی، پرسشنامه میان ۲۳۰ نفر از معلمان ریاضی شهرهای مختلف به صورت تصادفی توزیع و داده ها با نرم افزار SPSS و با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی (همبستگی و رگرسیون) تحلیل شدند.**یافته های کلیدی:** تحلیل داده ها چهار راهبرد کلیدی مدیریت زمان را به عنوان عوامل کاهش دهنده اثرات تراکم برنامه شناسایی کرد: ۱) **تلفیق هوشمند مباحث** (هم پوشانی و یکپارچه سازی موضوعات مرتبط)، ۲) **تخصیص زمان مبتنی بر پیچیدگی مفهوم** (اختصاص ساعات آموزشی بر اساس سطح دشواری ذاتی مطلب، نه تقدم و تاخر کتاب)، ۳) **استفاده از راهبردهای تدریس فشرده** مانند آموزش معکوس (Flipped Classroom) برای بهینه سازی زمان کلاس، و ۴) **اجرای ارزشیابی های تکوینی کوتاه و مکرر** برای تشخیص به موقع شکاف های یادگیری. یافته ها نشان داد بین به کارگیری این راهبردها و بهبود نمرات پایانی دانش آموزان و همچنین کاهش اضطراب ریاضی آنان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.**نتیجه گیری نهایی:** تراکم برنامه درسی ریاضی یک تهدید نیست، بلکه یک واقعیت مدیریت پذیر است. کلید موفقیت، عبور از «تدریس سریع» به سمت «مدیریت هوشمند زمان» است. این امر مستلزم انعطاف پذیری در برنامه ریزی درسی، توانمندسازی معلمان در انتخاب و تلفیق راهبردهای آموزشی و تجدید نظر در چیدمان سنتی مباحث درسی بر اساس پیچیدگی مفهومی و پیش نیازهای یادگیری است. نتایج این پژوهش می تواند چارچوبی عملیاتی برای سیاست گذاران، مولفان کتب درسی و معلمان جهت تبدیل چالش زمان به فرصتی برای یادگیری عمیق تر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

مدیریت زمان آموزشی ، تراکم برنامه درسی ، آموزش ریاضی ، یادگیری عمیق ، برنامه ریزی درسی ، زمان بندی آموزشی ، افت تحصیلی ریاضی