از داده تا کنش: نقش تعارض های دانشی میان علوم تجربی و علوم اجتماعی در فهم و حکمرانی مسائل زیست محیطی

مسائل زیست محیطی معاصر، به عنوان نمونه های برجسته مسائل پیچیده، نه تنها متکی بر داده های زیست فیزیکی و فنی، بلکه عمیقا درهم تنیده با ساختارهای اجتماعی، نهادی و سیاسی هستند. با وجود گسترش چشمگیر تولید داده های علمی در حوزه محیط زیست، تجربه سیاست گذاری در ایران و بسیاری از کشورهای درحال توسعه نشان می دهد که این داده ها الزاما به کنش حکمرانی موثر و پایدار منجر نمی شوند. این گسست میان «دانستن» و «عمل کردن»، پرسشی بنیادین درباره نقش دانش و نحوه ترجمه آن در فرآیند تصمیم گیری زیست محیطی مطرح می سازد. پژوهش حاضر به بررسی نقش تعارض های دانشی میان علوم تجربی و علوم اجتماعی در فهم و حکمرانی مسائل زیست محیطی می پردازد. فرض اصلی مقاله آن است که ناکارآمدی بسیاری از سیاست ها و برنامه های زیست محیطی، نه ناشی از کمبود داده یا ضعف علمی، بلکه حاصل غلبه یک جانبه عقلانیت فنی و نادیده گرفتن ابعاد اجتماعی، نهادی و تفسیری دانش است. در این چارچوب، تعارض های دانشی به عنوان پدیده ای ساختاری و اجتناب ناپذیر در مواجهه با مسائل زیست محیطی در نظر گرفته می شوند؛ تعارض هایی که می توانند هم به انسداد تصمیم گیری و هم، در صورت مدیریت مناسب، به یادگیری جمعی و بهبود حکمرانی بینجامند. پژوهش حاضر از نظر روش شناختی، کیفی توصیفی–تحلیلی است و با اتکا به مطالعه اسنادی و بازخوانی انتقادی متون نظری و تحلیلی مرتبط با فلسفه علم، مطالعات علم و فناوری و نظریه های حکمرانی انجام شده است. تحلیل پژوهش مبتنی بر استدلال مفهومی و مقایسه عقلانیت های دانشی است و از هرگونه کدگذاری یا تحلیل داده محور پرهیز شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تعارض های دانشی میان علوم تجربی و علوم اجتماعی، نقشی تعیین کننده در فاصله میان تولید داده های زیست محیطی و کنش حکمرانی ایفا می کنند. غلبه نگاه تکنوکراتیک، فقدان سازوکارهای نهادی برای گفت وگوی بین رشته ای و نادیده گرفتن اجتماعی بودن دانش، از مهم ترین موانع تبدیل داده به کنش موثر هستند.

کلیدواژه ها:

ساختار اجتماعی ، داده ها ، دانستن ، عمل کردن ، مسائل زیست محیطی