آموزش چندفرهنگی (Multicultural Education): رویکردهای بین رشته ای برای پرورش همزیستی مسالمت آمیز، احترام به تنوع و شهروندی جهانی در نظام آموزشی ایران

در عصر حاضر که جوامع انسانی با روند رو به رشد تنوع فرهنگی، قومی و زبانی مواجه هستند، آموزش چندفرهنگی به عنوان یکی از راهبردهای بنیادین در نظام های آموزشی برای ترویج همزیستی مسالمت آمیز، تقویت احترام به تفاوت ها و پرورش شهروندی جهانی شناخته شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران، به بررسی رویکردهای بین رشته ای در آموزش چندفرهنگی می پردازد تا راهکارهایی برای تقویت این ابعاد ارائه نماید. مسئله اصلی پژوهش، ناکافی بودن یکپارچگی اصول و محتوای چندفرهنگی در برنامه های درسی و فرآیندهای آموزشی ایران است که این امر به کاهش توانایی دانش آموزان در برقراری تعاملات سازنده اجتماعی و پذیرش تنوع فرهنگی منجر می گردد. اهمیت موضوع در قابلیت آموزش برای ایجاد انسجام اجتماعی، کاهش تعصبات قومی و فرهنگی و آماده سازی نسل جوان برای زندگی در جامعه ای جهانی شده نهفته است. خلا پژوهشی برجسته در ادبیات موجود، فقدان مطالعات جامع و نظام مند در خصوص کاربرد رویکردهای بین رشته ای (مانند تلفیق علوم تربیتی، روان شناسی، جامعه شناسی و مطالعات فرهنگی) در بستر آموزشی ایران است. روش شناسی این تحقیق از نوع ترکیبی (کمی-کیفی) بوده و جامعه آماری آن معلمان و دانش آموزان مدارس ابتدایی شهر تهران را دربرمی گیرد. نمونه گیری به شیوه خوشه ای چندمرحله ای تصادفی با حجم ۲۰۰ نفر (۱۰۰ معلم و ۱۰۰ دانش آموز) انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد آموزش چندفرهنگی (با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۵) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده های کمی با نرم افزار SPSS و آزمون های t جفت شده و تحلیل واریانس یک طرفه و داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک صورت گرفت. یافته های اصلی نشان دهنده تاثیر معنادار رویکردهای بین رشته ای بر افزایش سطح همزیستی مسالمت آمیز (میانگین پس از مداخله ۴.۲ از ۵) و احترام به تنوع فرهنگی (p <۰.۰۵) است. همچنین تم های کلیدی «درک عمیق فرهنگی»، «همکاری بین رشته ای در تدریس» و «توسعه مهارت های شهروندی» از داده های کیفی استخراج گردید. نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت بازنگری ساختاری در برنامه های درسی و سیاست های آموزشی تاکید دارد تا آموزش چندفرهنگی به صورت نظام مند و بین رشته ای ادغام شود. پیامدهای این پژوهش می تواند در تدوین سیاست های کلان آموزشی، کاهش چالش های فرهنگی-اجتماعی و دستیابی به عدالت آموزشی در ایران موثر باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش چندفرهنگی ، رویکردهای بین رشته ای ، همزیستی مسالمت آمیز ، احترام به تنوع فرهنگی ، شهروندی جهانی ، نظام آموزشی ایران ، عدالت آموزشی