ریاستیزی در قرآن و اندیشه عرفانی عطار نیشابوری

یکی از مهم ترین رذایل اخلاقی در دین مبین اسلام، ریاکاری است. قرآن کریم ریا را عاملی ویرانگر برای ایمان انسان و روابط اجتماعی او می داند و در آیات متعددی نسبت به ریاکاری مومنان، نمازگزاران و منافقان هشدار می دهد. از نظر قرآن راه رهایی انسان ها از ریاکاری داشتن اخلاص و یکی بودن نیت و عمل است که تنها با ایمان حقیقی و دوری از مطامع دنیایی قابل حصول است. عطار نیشابوری نیز به عنوان یکی از شاعران برجسته ادبیات فارسی با زبانی انتقادی، بارها نسبت به ریاکاری عابدان، صوفیان و زاهدان انتقاد می کند و انسان ها را به داشتن اخلاص دعوت می نماید. در این مقاله برآنیم تا به روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از شیوه سندکاوی و مطالعات کتابخانه ای به بررسی دیدگاه های عطار و نیز آیات قرآن در انتقاد از ریا و سالوس بپردازیم. یافته های پژوهش حاکی از آن است که عطار با تاثیرپذیری از آموزه های قرآنی به انتقاد از عابدان و زاهدان ریاکار روزگار خود می پردازد و داشتن اخلاص و پرهیز از ریاکاری دینی را شرط اساسی دینداری حقیقی و بندگی خداوند معرفی می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که ریا در نگاه قرآن و آثار عطار نیشابوری از مهم ترین رذیلت های اخلاقی و آفات ایمان و دینداری معرفی می شود. قرآن ریا را با مفاهیمی همچون نفاق، دروغ و تظاهر به دینداری معرفی می کند و آن را عاملی مهم برای از بین رفتن ایمان حقیقی مومنان می داند. عطار نیز زاهدان و صوفیان ریاکار را هدف نکوهش قرار می دهد. در هر دو دیدگاه، اخلاص و یکی شدن نیت و عمل،تنها معیار برای شناخت دینداری حقیقی و رهایی از ریا شناخته شده است.