تبیین عوامل موثر بر تاب آوری در معلمان مدارس استثنایی: مطالعه ای بر نقش حمایت های اجتماعی و خودکارآمدی

آموزش و پرورش دانش آموزان با نیازهای ویژه، عرصه ای پیچیده، پرتنش و نیازمند تعهد عمیق حرفه ای است. معلمان فعال در این حوزه، به طور مداوم با چالش های جسمی، عاطفی و رفتاری متعددی مواجه می شوند که این امر، فرسودگی شغلی و کاهش کارایی آنان را به دنبال دارد. در این میان، «تاب آوری» به عنوان یک سازه روان شناختی محوری، نقشی اساسی در حفظ سلامت روان و تداوم خدمات آموزشی با کیفیت ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف مرور جامع ادبیات فارسی موجود و تبیین عوامل کلیدی موثر بر تاب آوری معلمان مدارس استثنایی، با تاکید ویژه بر نقش تعدیل کننده «حمایت های اجتماعی» و «خودکارآمدی»، انجام پذیرفته است. روش پژوهش، مرور نظام مند منابع علمی منتشرشده در پایگاه های اطلاعاتی داخلی (نظیر مگیران، سیویلیکا، نورمگز) در بازه زمانی مشخص، با استفاده از کلیدواژه های فارسی تخصصی بوده است. تجزیه و تحلیل یافته ها نشان داد که ابعاد گوناگون حمایت های اجتماعی، چه از سوی همکاران و چه از سوی سازمان (مدیران)، به منزله بافری قوی در برابر استرس های محیط کار عمل کرده و مستقیما با افزایش سطح تاب آوری ارتباط مثبت دارد. همچنین، خودکارآمدی معلمان به عنوان یک پیش بینی کننده قوی، نه تنها میزان تحمل استرس را افزایش می دهد، بلکه نوع واکنش آنان به شکست ها و موانع را نیز شکل می دهد. ترکیب این دو عامل، یعنی برخورداری از یک شبکه حمایتی موثر و باور قوی به توانمندی های فردی، زیربنای اصلی حفظ عملکرد بهینه در معلمان استثنایی محسوب می شود. نتیجه گیری این مرور، بر لزوم طراحی برنامه های مداخله ای سازمانی متمرکز بر تقویت این دو مولفه تاکید دارد تا بتوان از سرمایه های انسانی ارزشمند در آموزش استثنایی محافظت کرد و کیفیت خدمات آموزشی را تضمین نمود.