بررسی رابطه بین فقر چندبعدی خانواده و افت تحصیلی دانش آموزان

فقر، به ویژه در شکل پیچیده و چندبعدی آن، یکی از موانع ساختاری عدالت آموزشی و پیشرفت تحصیلی فراگیر محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل عمیق رابطه میان فقر چندبعدی خانواده و افت تحصیلی دانش آموزان انجام شده است. فقر چندبعدی در اینجا فراتر از کمبود درآمد، شامل محرومیت همزمان در ابعاد سلامت، آموزش، استانداردهای زندگی، و امنیت اقتصادی-اجتماعی است. روش تحقیق، مرور نظام مند منابع نظری و تجربی با رویکرد تحلیلی-توصیفی است. یافته ها نشان می دهد که رابطه بین این دو متغیر، نه تنها مستقیم و قوی است، بلکه از طریق مکانیسم های واسطه ای و تعدیل کننده پیچیده ای عمل می کند که بر یکدیگر تاثیر تشدیدکننده دارند. محرومیت اقتصادی مستقیما از طریق محدودیت در دسترسی به منابع آموزشی (کتاب، اینترنت، کلاس های تقویتی)، سوءتغذیه، و نیاز به کار کودک، زمان و انرژی تحصیل را کاهش می دهد. با این حال، تاثیرات غیرمستقیم و عمیق تر ناشی از فقر فرهنگی-اجتماعی (سطح پایین تحصیلات والدین، فقدان سرمایه فرهنگی)، فقر هیجانی-روانی (استرس مزمن خانوادگی، خشونت خانگی، افسردگی والدین) و فقر محیطی (سکونت در محله های محروم، ناامن و با مدارس ضعیف) اغلب تعیین کننده تر هستند. این ابعاد با محدود کردن سرمایه اجتماعی خانواده و محله، تضعیف سلامت روانی دانش آموز، ایجاد هویت محرومیت و کاهش انتظارات آموزشی والدین و خود دانش آموز، چرخه معیوبی ایجاد می کنند که در آن فقر، افت تحصیلی را تولید می کند و افت تحصیلی، فقر آینده را بازتولید می نماید. این پژوهش نتیجه می گیرد که مبارزه با افت تحصیلی در بافت های محروم، نیازمند عبور از مداخلات صرفا آموزشی و اتخاذ رویکردهای بین بخشی یکپارچه است که همزمان به ابعاد اقتصادی، بهداشتی، روانی و محیطی فقر چندبعدی بپردازند. برنامه های موفق، بر اساس شواهد، اغلب ترکیبی از حمایت های مالی مشروط، خدمات سلامت روان، آموزش والدین و غنی سازی محیط یادگیری هستند.

کلیدواژه ها:

فقر چندبعدی ، افت تحصیلی ، محرومیت آموزشی ، سرمایه فرهنگی ، چرخه بازتولید فقر ، مداخلات بین بخشی