نقش نظام ارزشیابی یکپارچه در تدوین و عملیاتی سازی برنامه های درسی

در فرآیند پویای آموزش، سنجش و ارزشیابی به عنوان قلب تپنده نظام برنامه ریزی درسی شناخته می شود که عدم توجه به جایگاه واقعی آن می تواند کل چرخه آموزشی را با اختلال مواجه سازد. نظام های آموزشی مترقی، ارزشیابی را نه به عنوان عملیاتی پایانی و مجزا، بلکه به مثابه جریانی مستمر و تاثیرگذار در تمام مراحل طراحی، اجرا و بازنگری برنامه های درسی می دانند. در رویکرد سنتی، غالبا شکافی عمیق بین فرآیند طراحی برنامه درسی و نظام ارزشیابی وجود دارد؛ به طوری که ارزشیابی عمدتا در پایان دوره و با هدف نمره دهی و قضاوت انجام می شود و ارتباط ارگانیکی با اهداف و محتوای طراحی شده ندارد. این گسست موجب می گردد که ارزشیابی نتواند نقش واقعی خود را که همان هدایتگری آموزشی، ارائه بازخورد سازنده و بهبود مستفر کیفیت یاددهی-یادگیری است، ایفا نماید. از سوی دیگر، تمرکز بیش از حد بر سنجش های کمی و دانش محفوظاتی، باعث غفلت از ارزیابی مهارت های سطح بالای شناختی، نگرش ها و شایستگی های عملی می شود که از اهداف کلیدی برنامه های درسی نوین محسوب می شوند. مساله اصلی این است که چگونه می توان نظام سنجش و ارزشیابی را به گونه ای در ساختار برنامه ریزی درسی ادغام کرد که از یکسو به عنوان ابزار تشخیصی در مرحله طراحی، به شناسایی دقیق نیازهای یادگیرنده و بافت آموزشی کمک کند؛ از سوی دیگر در مرحله اجرا، به عنوان ابزار تکوینی، بازخوردی زنده و اصلاحی برای معلم و فراگیر فراهم آورد و در نهایت، به عنوان ابزار تراکمی، تصویری معتبر و همه جانبه از میزان تحقق اهداف ارائه دهد؟ دستیابی به این یکپارچگی، مستلزم بازاندیشی در مبانی نظری، توسعه حرفه ای معلمان در طراحی ارزیابی های اصیل، ایجاد تنوع در ابزارهای سنجش و مهم تر از همه، تغییر نگرش مدیران و سیاست گذاران آموزشی از «ارزشیابی برای قضاوت» به «ارزشیابی برای یادگیری» است. این مقاله با بررسی چالش های موجود و تحلیل نقش محوری ارزشیابی در چرخه برنامه ریزی درسی، در پی ترسیم الگویی کاربردی است که در آن، سنجش به موتور محرکه بهبود مستمر کیفیت برنامه های درسی و تضمین کننده تحقق یادگیری عمیق برای همه دانش آموزان تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

نظام ارزشیابی یکپارچه ، برنامه ریزی درسی ، ارزشیابی تکوینی ، بهبود مستمر ، یادگیری عمیق.