طراحی و اعتباریابی الگوی مدیریت بحران سیلاب در مناطق روستایی با رویکرد مشارکت جامعه محلی و فناوری های نوین اطلاعاتی

هدف این پژوهش، طراحی و اعتباریابی الگویی برای مدیریت بحران سیلاب در مناطق روستایی با تاکید بر دو رکن کلیدی مشارکت جامعه محلی و بهره گیری از فناوری های نوین اطلاعاتی بود. این مطالعه به صورت ترکیبی (کیفی-کمی) و با روش توصیفی-پیمایشی در استان لرستان، به عنوان یکی از مناطق مستعد سیل در ایران، انجام شد. در فاز کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان (مدیران بحران، محققان، روسای شوراهای اسلامی و افراد باتجربه روستایی)، مولفه های اولیه الگو شناسایی شد. در فاز کمی، برای اعتباریابی الگوی طراحی شده، پرسشنامه ای محقق ساخته بین ۱۸۰ نفر از مدیران و کارشناسان سازمان های ذی ربط و ساکنان روستاهای نمونه توزیع و داده ها با نرم افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شد. یافته ها نشان داد الگوی نهایی از پنج مولفه اصلی تشکیل شده است: ۱) آمایش سرزمین و کاهش آسیب پذیری (شناسایی نقاط بحرانی، مقاوم سازی)، ۲) پیش آگاهی و هشدار سریع (شبکه های حسگر، سیستم های اطلاع رسانی محلی)، ۳) واکنش و نجات مشارکتی (تشکیل تیم های داوطلب روستایی، هماهنگی نهادها)، ۴) ساماندهی و اسکان اضطراری (با استفاده از ظرفیت های محلی)، و ۵) بازتوانی و درس آموزی (بازسازی پایدار، آموزش مستمر). نقش فناوری (نرم افزارهای پایش، شبکه های اجتماعی محلی) و مشارکت جامعه (از مرحله برنامه ریزی تا اجرا) به عنوان عوامل تسهیل گر در تمام مراحل تلفیق شد. الگوی پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار بود و می تواند به عنوان چارچوبی عملیاتی برای سیاست گذاران و مدیران بحران در مناطق روستایی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران سیلاب ، مناطق روستایی ، مشارکت جامعه محلی ، فناوری های اطلاعاتی ، الگوی مدیریت ، استان لرستان.