بررسی سیر ارتقای جایگاه ارزیابی اثرات زیست محیطی در برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران

ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، نقش اساسی در تحقق توسعه پایدار ایفا می کند. این پژوهش با هدف بررسی جایگاه محیط زیست و فرآیند ارزیابی اثرات زیست محیطی در برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران انجام شده است. ابتدا مفاهیم توسعه پایدار و ارزیابی اثرات زیست محیطی تشریح گردید و سپس دستورالعمل های موجود سازمان حفاظت محیط زیست ایران در این حوزه مرور شد. در ادامه، سیر تاریخی توجه به مقوله محیط زیست در برنامه های توسعه پنج ساله اول تا ششم مورد تحلیل قرار گرفت؛ از ورود مفهوم توسعه پایدار در برنامه دوم تا تاکید فرابخشی و الزام به ارزیابی راهبردی محیط زیست (SEA) و ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) در برنامه ششم. همچنین، روند قانونی شدن و ارتقای جایگاه EIA از دهه ۱۳۵۰ تا تصویب آیین نامه های مرتبط در سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بررسی گردید. نتایج نشان می دهد که توجه به محیط زیست در برنامه های توسعه کشور به تدریج افزایش یافته و از رویکردهای کیفی اولیه به سمت الزامات عملیاتی، کمی و هماهنگ با اهداف جهانی توسعه پایدار و توافق پاریس حرکت کرده است. با این حال، اجرای کامل و موثر این الزامات همچنان نیازمند تقویت هماهنگی بین بخشی، افزایش ظرفیت های اجرایی و نظارت مستمر است تا توسعه پایدار به معنای واقعی در کشور محقق شود.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اثرات زیست محیطی ، توسعه پایدار ، برنامه های توسعه ، حکمرانی محیط زیست