تحلیل انحراف بودجه ناشی از اجرای پروژه ها و هزینه ها بدون اعتبار قانونی در شهرداری های کوچک

بودجه سالانه شهرداری ها به عنوان مهم ترین سند مالی و مدیریتی نقشی اساسی در تحقق اهداف توسعه شهری و ارائه خدمات عمومی دارد (عبده تبریزی ۱۳۸۴). با این حال بررسی ها نشان می دهد که در بسیاری از شهرداری های کوچک، انحرافات بودجه ای به ویژه در قالب اجرای پروژه های فاقد اعتبار قانونی به پدیده ای رایج تبدیل شده است (دیوان محاسبات کشور ۱۳۹۹؛ طاهری ۱۳۹۷). این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از داده های اسنادی شامل قوانین و گزارش های رسمی و همچنین مصاحبه های نیمه ساختار یافته با کارشناسان مالی و مدیران محلی انجام شده است (سرمد و همکاران ۱۳۹۴). یافته ها نشان می دهد که عوامل بروز این انحرافات در سه سطح قابل تحلیل است: ضعف نهادی ناشی از کمبود نیروی متخصص و ساختارهای مالی ناکارآمد (نیکخواه ۱۳۹۴)، فشارهای اجتماعی سیاسی ناشی از مطالبات مردمی و وعده های انتخاباتی (کریمی ۱۳۹۸)، و عوامل مدیریتی همچون فقدان دانش مالی و نبود نظام اولویت بندی پروژه ها (شیخی و رضوی ۱۳۹۶). پیامدهای این رویه شامل افزایش بدهی های معوق، کسری بودجه، کاهش کیفیت خدمات شهری، بی اعتمادی عمومی و بروز تخلفات حقوقی است (حاجی پور ۱۳۹۲؛ دیوان محاسبات کشور ۱۳۹۹). برای کاهش این انحرافات راهکارهایی همچون ارتقای شفافیت و دسترسی عمومی به اطلاعات بودجه (Lin & Chang ۲۰۱۸)، آموزش و توانمندسازی مدیران محلی (نیکخواه ۱۳۹۴)، اصلاح فرآیندهای نظارتی (شیخی و رضوی ۱۳۹۶)، توسعه درآمدهای پایدار شهری (کریمی ۱۳۹۸)، استفاده از روش های علمی در اولویت بندی پروژه ها (اسعدی و همکاران ۱۳۹۷) و تدوین آیین نامه های بازدارنده (حاجی پور ۱۳۹۲) پیشنهاد می شود. در مجموع، نتایج پژوهش تاکید می کند که حل این معضل نه در تدوین قوانین جدید بلکه در اجرای موثر قوانین موجود و تقویت ظرفیت نهادی شهرداری های کوچک نهفته است (دیوان محاسبات کشور ۱۳۹۹).

کلیدواژه ها:

بودجه شهرداری ، انحراف بودجه ای ، پروژه های بدون اعتبار قانونی ، شهرداری های کوچک ، مدیریت مالی شهری